የኢትዮጵያ ባንኮች ዕጣ ፈንታ “መዋሃድ አለያም መጥፋት” መሆኑን የብሔራዊ ባንክ አዲስ ሪፖርት ይፋ አደረገ

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በቅርቡ ይፋ ባደረገው የፋይናንስ መረጋጋት ሪፖርት (Financial Stability Report) መሠረት፣ በሀገሪቱ የሚገኙ 31 የንግድ ባንኮች ባሉበት መቀጠል የማይችሉበት ደረጃ ላይ መድረሳቸውንና የባንኮች ውህደት (Merger) ብቸኛው የህልውና አማራጭ መሆኑን አመልክቷል።

1. የባንኮች ምደባና የገበያ ድርሻ

ሪፖርቱ በሀገሪቱ የሚንቀሳቀሱትን 31 ባንኮች በሦስት ዋና ዋና ዘርፎች ከፍሏቸዋል፦

• ትልቅ (Large): በዚህ ምድብ ውስጥ የሚገኘው ብቸኛው ባንክ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ሲሆን፣ የገበያ ድርሻው ወደ 50% አድጓል።
• መካከለኛ (Medium): አምስት ባንኮችን (አዋሽ፣ ዳሸን፣ አቢሲንያ፣ የኦሮሚያ ህብረት ሥራ እና ንብ) የሚያካትት ሲሆን፣ የገበያ ድርሻቸው 29% ነው።
• ትንሽ (Small): ቀሪዎቹ 25 ባንኮች በዚህ ምድብ የሚገኙ ሲሆን፣ ያላቸው የጋራ ድርሻ 22% ብቻ ነው።

2. የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የበላይነትና ስጋቶች

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በዘርፉ ላይ ያለው ከፍተኛ ተጽዕኖ ለሌሎች ባንኮች እድገት ስጋት መሆኑን ሪፖርቱ ያትታል። ባንኩ የያዘው አሃዛዊ ድርሻ ከጠቅላላ ሀብት: 49.1% ፤ ከብድርና ቦንድ: 51.7%፣ ከተቀማጭ ገንዘብ: 48.1%፣ ከካፒታል: 43.1% መሆኑ በሪፖርቱ ተመልክቷል።

ብሔራዊ ባንክ በሪፖርቱ የንግድ ባንክን ደረጃ ሲገልጽ “ብቸኛው ስልታዊ ጠቀሜታ ያለው ባንክ” (Systemically Important Bank) በማለት ጠርቶታል።

3. የፋይናንስ አፈጻጸም ማጠቃለያ (እስከ ሰኔ 2017 ዓ.ም)

ምንም እንኳን የምንዛሬ ለውጡ ተጽዕኖ ቢኖረውም፣ የባንክ ዘርፉ በአጠቃላይ ጠንካራ እድገት አስመዝግቧል፣ በሪፖርቱ መሠረት የተመዘገበው ከፍተኛ የትርፍ ነው። መረጃው እንደሚያሳየው ባንኩ የአገሪቱን የፋይናንስ ዘርፍ ግማሽ ያህሉን መያዙንና ብሄራዊ ባንክ እንዳለው ስትራቴጂክ መሆኑን ነው።

4. ለትንንሽ ባንኮች የተደቀኑ አደጋዎች

ሪፖርቱ 25ቱ ትንንሽ ባንኮች በሚከተሉት ምክንያቶች ህልውናቸው አደጋ ላይ መሆኑን ይጠቁማል፦

1. የክምችት አደጋ (Risk Concentration): ብድር በተወሰኑ ትልልቅ ደንበኞች እጅ መውደቁ።
2. የፈሳሽ ገንዘብ እጥረት: የጥሬ ገንዘብ እጥረት ማጋጠሙ።
3. የቦታ ክምችት: ብድር በከተማና በንግድ ዘርፍ ላይ ብቻ መከማቸቱ።
4. ውድድር: የንግድ ባንክ የበላይነትና ገበያው እየጠበበ መምጣቱ።

5. መደምደሚያና ቀጣይ እርምጃዎች

ብሔራዊ ባንክ ዘርፉ በአስተማማኝ መሠረት ላይ መቆሙን ቢገልጽም፣ ትንንሽ ባንኮች ተወዳዳሪ ሆነው ለመቀጠል መዋሃድ ግዴታቸው እንደሆነ አሳስቧል። ለዚህም ይረዳ ዘንድ ብሔራዊ ባንክ የባንኮችን ውህደትና ግዢ (Merger and Acquisition) የሚመራበትን መመሪያ እያዘጋጀ መሆኑ አስታውቋል።

የ25ቱን ባንኮች ዝርዝር እና የውህደት (Merger) ሂደቱን ፋይዳና ተግዳሮቶች ጥያቄ በኢትዮጵያ የፋይናንስ ዘርፍ ውስጥ አሁን ላይ ትልቅ መነጋገሪያ እየሆነ የመጣ ጉዳይ ነው። በርካታ ባንኮች ሚስጥር አድርገውት እንጂ በተበላሸና በአሰራር ብልሹነት የተሰጠ በመሆኑ በቅርቡ ወደ ከፍተኛ ኪሳራ እንደሚያመሩ ይነገራል። ላበደሩት ሃብት ተመጣጣኝ መያዣ ያልያዙ፣ ከፍተኛ ሃብት በአየር ላይ አበድረው መና የቀሩ ባንኮች እንዳሉም አንዳንድ መረጃዎች አሉ። ሪፖርቱ ይህንን ባያነሳም በግርድፉ ውህደት እንጂ ሌላ መፍትሄ እንደሌላቸው በግልጽ አስቀምጧል።

1. “ትንንሽ” ተብለው የተመደቡት 25 ባንኮች ዝርዝር

ምንም እንኳን ብሔራዊ ባንክ በስም ባይዘረዝራቸውም፣ ከሪፖርቱ መረዳት እንደሚቻለው ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ (ትልቅ) እና ከመካከለኛዎቹ (አዋሽ፣ ዳሸን፣ አቢሲንያ፣ ኦሮሚያ ህብረት ሥራ እና ንብ) ውጭ ያሉት ሁሉም በዚህ ምድብ ይጠቃለላሉ። ዋና ዋናዎቹ የሚከተሉት ናቸው፡

• የመጀመሪያው ትውልድ (ቀሪዎቹ): ወጋገን ባንክ፣ ዩናይትድ (ሕብረት) ባንክ፣ ዘመን ባንክ
• የሁለተኛው ትውልድ: አባይ ባንክ፣ ብርሃን ባንክ፣ ቡና ባንክ፣ አንበሳ ኢንተርናሽናል ባንክ፣ ኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክ፣ ደቡብ ግሎባል (አሁን ከሌላ ጋር የተዋሃደ ሊሆን ይችላል)፣ እናት ባንክ።
• አዳዲስና የቅርብ ጊዜ ባንኮች (ከ2013 በኋላ የመጡ): አማራ ባንክ፣ ሲንቄ ባንክ (ከማይክሮ ፋይናንስ የመጣ)፣ አሃዱ ባን ፣ ፀደይ ባንክ (ከማይክሮ ፋይናንስ የመጣ – ምንም እንኳን ካፒታሉ ትልቅ ቢሆንም በገበያ ድርሻው ገና ነው)፣ ሺሸር ባንክ፣ ራሚስ ባንክ፣ ሂጅራ ባንክ፣ ዘምዘም ባንክ፣ ኦሮሚያ ባንክ፣ ጎህ ቤቶች ባንክ እና ሌሎችም እዚህ ውስጥ ሊካተቱ ይችላሉ።

2. የባንኮች ውህደት (Merger) ጥቅሞች

ሪፖርቱ እንዳለው ባንኮች ሲዋሃዱ የሚከተሉት አዎንታዊ ውጤቶች ይጠበቃሉ። እነሱም

• የካፒታል አቅም ማደግ: ባንኮች ተደምረው ትልቅ ካፒታል ሲኖራቸው፣ ለትልልቅ ፕሮጀክቶች (ለምሳሌ ለፋብሪካዎችና ለመሠረተ ልማት) ከፍተኛ ብድር የመስጠት አቅማቸው ይጨምራል።
• የሥራ ማስኬጃ ወጪን መቀነስ (Efficiency): እያንዳንዱ ባንክ የራሱ ዋና መሥሪያ ቤት፣ ሲስተም እና የሰው ኃይል ከመኖሩ ይልቅ፣ ተዋህደው በአንድ ማዕከል ሲመሩ ወጪያቸው በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል።
• ቴክኖሎጂና ፈጠራ: ትንንሽ ባንኮች ውድ የሆኑ የዲጂታል ባንኪንግ ቴክኖሎጂዎችን (Core Banking) ብቻቸውን ለመግዛት ይቸገራሉ። ሲዋሃዱ ግን ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎችን በጋራ የመጠቀም አቅም ይፈጥራሉ።
• ተወዳዳሪነት: ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ጋር ብቻ ሳይሆን፣ ወደፊት ወደ ኢትዮጵያ ከሚገቡ ዓለም አቀፍ ባንኮች ጋር ለመፎካከር ግዴታ መጠከርን ይጠይቃል።

3. የውህደት ሂደት ተግዳሮቶችና ጉዳቶች

ውህደት ቀላል ባለመሆኑ፤ የሚከተሉት ችግሮች ሊያጋጥሙ እንደሚችሉ ይገመታል።

• የባህልና የአመራር ግጭት (Cultural Clash): እያንዳንዱ ባንክ የራሱ የሥራ ባህልና የአመራር ዘይቤ ስላለው፣ ሁለቱን ቀላቅሎ አንድ ወጥ ማድረግ ከፍተኛ ትንክንክ ሊፈጥር ይችላል።
• የሰው ኃይል መቀነስ: ውህደት ሲፈጠር የተደራረቡ የሥራ መደቦች ስለሚቀንሱ፣ የሠራተኞች ስንብት ወይም የደረጃ መውረድ ሊከሰት ይችላል።
• የባለአክሲዮኖች ስምምነት: በኢትዮጵያ ባንኮች ውስጥ በሺዎች የሚቆጠሩ ባለአክሲዮኖች በመኖራቸው፣ ሁሉም በውህደቱ ጥቅምና በድርሻ ክፍፍሉ ላይ እንዲስማሙ ማድረግ ረጅም ጊዜ ይወስዳል።
• የብራንድ መጥፋት: የታወቁና ደንበኛ ያፈሩ የባንክ ስሞች ሊጠፉ ስለሚችሉ፣ ደንበኞችን መልሶ ለማሳመን ከፍተኛ የማስታወቂያ ወጪ ሊጠይቅ ይችላል።

ዌብሳይት፡ https://addisreporter.com/
ኢሜል፡ info@addisreporter.com
ቴሌግራም፡ https://t.me/addisreporter2
X፡ https://x.com/amejuju?s=21
https://web.facebook.com/addisreporternews
ስልክ ቁጥር፡ +251116393393