የራስን ብር ማተም ማለት የጂኦፓለቲከ ስጋት ተጋላጭነትን ማስቀረት ማለት ነው። የአገርም አንዱና ቁልፉ የሉዓላዊነት ማስጠበቂያ ነው። የራስን ኖት ማተም የራስን ደጅ በማይበረገድ መዝጊያ የመዝጋት ያህል ነው። የገንዘብ ኖት ህትመትን በባዕድ ሀገር ማከናወን ለሀገር ደህንነትና ለሉዓላዊነት እጅግ አደገኛ ሊሆኑ የሚችሉ የጂኦ-ፖለቲካዊ ስጋቶችን ይጋብዛል። የገንዘብ ኖት ዲዛይን፣ የደህንነት ምስጢሮችና የማተሚያ ቁሳቁሶች በውጭ ሀገራት እጅ መውደቃቸው፣ ሀገሪቱ በዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቶች ወቅት ለምትወስዳቸው አቋሞች እንደ “ማስፈራሪያ” ሊያገለግሉ ይችላሉ። በተለይም የህትመት ስራውን የሚረከቡ ሀገራት ወይም ኩባንያዎች የራሳቸው ሀገር የፖለቲካ ፍላጎት ተገዥ በመሆናቸው፣ በግጭት ወይም በአለመግባባት ወቅት የገንዘብ ህትመቱን በማገት ወይም የተታተመውን ገንዘብ እንዳይላክ በማድረግ የአንድን ሀገር ኢኮኖሚ በቅፅበት ሽባ የማድረግ አቅም አላቸው። እንዲህ ያለውን ታላቅ አገራዊ ክብር የሚያቀዳጅ መረጃ ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ውጪ ምን ያህል እንደገባቸው ሳስብ ደነገጥኩ …. ምክንያቱም ሁሉም ለሽ ብለዋል።
በአለባቸው ጉብሳ- ነፃ አስተያየት
አዲስ ሪፓርተር – ጠቅላይ ሚንስቴር አብይ አህመድ ሰሞኑንን ኢትዮጵያ የራሷን የብር ኖት በሃገር ውስጥ ለማተም እየተሰናዳች እንደሆነ ሲገልፁ ሰማኋቸው። በዚህ ጉዳይ ላይ በመገናኛ ብዙሃን የተሰሩ ዜናዎችን በድር ገፆቻቸው ገብቼ ብፈልግ እንዳች ዝርዝር ዘገባ አልሰሩበትም። ባለስልጣናት፣ ብልጭ ድርግም የሚሉ ካድሬዎችም በግል ገጾቻቸው ያሉት ነገር የለም። ከዚህ በላይ ብሄራዊ ጥቅምን የሚመለከት ሌላ ትልቅ አጀንዳ የለምና ዝምታቸው ገረመኝ። እውነት ለመናገር የጠቅላይ ሚኒስትሩ ርቆ መሄድና የሚዲያዎቹ እንቅልፍ፣ እንዲሁም በኮሚቴና በመዋቅር ሚዲያዎቹን ሚመሩት ባለስልጣናት ዋዛ ፈዛዛ ላይ መሆናቸው ከመድነቅ ይልቅ ጭንቀት ለቆብኛል። “ምን አገባህ” ቢሉም “የራሳችሁ ጉዳይ” ብዬ ብዕሬን ያነሳሁትም ለዚሁ ነው።
ፅብቴ ተራ ፉከራ እንዳይሆን ከዚህ በፊት በፋይናንስ ሉዓላዊነት ዙሪያ ያነበብኳቸው መፅሃፍቶች ላይ የያዝኳቸውን ማስታወሻዎች አገላበጥኩ። ሌሎች ታሪካዊ ሰነዶች እንደገና አነበብኩ። የሚያውቁትን ማሳወቅ ንፉግነት ስላልሆነ ላጋራችሁ ወደድኩ።
ኢትዮጵያ መንግስት የብር ኖት ህትመትን በአገር ውስጥ አቅም ለመተካት የወሰነው ስትራቴጂካዊ ውሳኔ፣ ሀገሪቱ የጀመረችውን ሁለንተናዊ የለውጥ ጉዞና ራስን የመቻል (Self-reliance) ራዕይን በተግባር የሚያረጋግጥ ታሪካዊ ምዕራፍ ነው። ይህ እርምጃ ከኢኮኖሚ ጥገኝነት ለመውጣትና የሀገሪቱን የፋይናንስ ሉዓላዊነት በአስተማማኝ መሠረት ላይ ለመገንባት ታስቦ የተወሰደ ሲሆን፣ የአሁኑ መንግስት አስተዳደር “በሁሉም ረገድ ራሳችንን መቻል አለብን” የሚለውን መርህ መሠረት በማድረግ የጀመረው ይህ ንቅናቄ፣ ኢትዮጵያ የራሷን የኢኮኖሚ እጣ ፈንታ በራሷ እጅ እንድትወስን የሚያስችላት ቁልፍ ስኬት ተደርጎ ይወሰዳል።
ይህ ውሳኔ በተለይም የሀገሪቱን የፋይናንስ ሉዓላዊነት ከማረጋገጥ አንጻር ያለው ፋይዳ እጅግ የላቀ ነው። ለበርካታ ዓመታት የኢትዮጵያ የብር ኖቶች በውጭ ሀገራት ሲታተሙ መቆየታቸው፣ ሀገሪቱን ለከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ወጪ ከመዳረጉም ባለፈ፣ የገንዘብ አቅርቦት ሂደቱ በውጭ ኃይሎች ፍላጎትና በዓለም አቀፍ የጂኦ-ፖለቲካዊ ሁኔታዎች ላይ ጥገኛ እንዲሆን አድርጎት ቆይቷል። አሁን ሊጀመር የታሰበው የሀገር ውስጥ ህትመት ግን ይህን ጥገኝነት በመስበር፣ መንግስት እንደ አስፈላጊነቱና እንደ ሀገራዊ የኢኮኖሚ ሁኔታው የገንዘብ አቅርቦቱን በራሱ ውሳኔና ፍጥነት እንዲቆጣጠር ያስችለዋል። ይህም የሀገሪቱን ብሄራዊ ደህንነትና ሚስጥራዊነት በአስተማማኝ ሁኔታ ለመጠበቅ የሚያስችል የላቀ ቴክኖሎጂ ባለቤት እንድንሆን መንገድ ይከፍታል።
በዚሕ ፅሁፍ የገንዘብ ህትመት በኢትዮጵያ ያለውን ታሪካዊ ዳራ፣ የኢትዮጵያ መንግስት የብር ኖት ህትመት በሃገር ውስጥ አቅም ለማተም መወሰኑ የሚያስገኘውን የፋይናንስ ሉዓላዊነት እና የቴክኖሎጂ ሽግግር፣ የሳይበር ጥቃት፣ የጂኦፓለቲካ ተጋላጭነትን በመቅረፍ የሃገርን ደህንነት ከማስከበር አንፃር ያለውን ፋይዳ እንደሚከተለው እንመለከታለን።
ኢትዮጵያ የገንዘብ ሉዓላዊነት ታሪካዊ ዳራ
የኢትዮጵያ የገንዘብ ህትመት ታሪክን ወደኋላ መለስ ብለን ስንመረምረው፣ ሀገሪቱ የፋይናንስ ሉዓላዊነቷን ለማረጋገጥ ያደረገችው ጥረት ከዘመናዊው የመንግስት መዋቅር ግንባታ ጋር የተቆራኘ መሆኑን እንረዳለን። የታሪክ ተመራማሪው ሪቻርድ ፓንክረስት “The Economic History of Ethiopia” በሚለው መጽሐፋቸው ላይ እንደገለጹት፣ በ19ኛው ክፍለ ዘመን ማብቂያ ላይ ኢትዮጵያ የውጭ ሀገር መገበያያ ገንዘቦችን (በተለይም የማሪያ ቴሬዛ ዝንቅን) በአገር ውስጥ ምርት ለመተካት ያደረገችው ጥረት የሀገራዊ ነፃነት መገለጫ ነበር። ዳግማዊ አፄ ምኒልክ ኢትዮጵያን ወደ ዘመናዊነት ለማሸጋገር በወሰዱት እርምጃ፣ በ1880ዎቹ ማብቂያ ላይ የገንዘብ ማተሚያ ማሽንን ከአውስትሪያ በማስመጣት በቤተ መንግሥታቸው ቅጥር ግቢ ውስጥ እንዲተከል አደረጉ። ይህ እርምጃ ኢትዮጵያ የራሷን የብርና የናስ ሳንቲሞች በአገር ውስጥ ማምረት እንድትጀምር ያስቻለ ሲሆን፣ ይህም በወቅቱ በአፍሪካ ቀንድ ብሎም በአህጉሪቱ ካሉት ጥቂት ራሳቸውን የቻሉ የፋይናንስ ሥርዓቶች አንዱ እንዲሆን አድርጎታል።
ባህሩ ዘውዴ “A History of Modern Ethiopia” በተሰኘው የምርምር ስራቸው ላይ እንደሚጠቁሙት፣ ዳግማዊ አፄ ምኒልክ ማተሚያ ማሽኑን ከማስመጣት ባለፈ፣ የሳንቲሞቹ ዲዛይንና ጥራት የሀገሪቱን ክብርና ማንነት እንዲያንፀባርቅ ከፍተኛ ጥንቃቄ ያደርጉ ነበር። በወቅቱ የታተሙት ሳንቲሞች በአንድ በኩል የንጉሠ ነገሥቱን ምስል፣ በሌላ በኩል ደግሞ “የይሁዳ አንበሳ” ምልክትን የያዙ ነበሩ። ይህም ኢትዮጵያ በወቅቱ በነበሩት ኃያላን ሀገራት ዘንድ የራሷ መገበያያ ገንዘብ ያላትና በኢኮኖሚዋ የምትተማመን ሀገር መሆኗን ማረጋገጫ ሆኖ አገልግሏል። ማሽኑ ከአውስትሪያ ቢመጣም፣ በሂደቱ ውስጥ ኢትዮጵያውያን ባለሙያዎች እንዲሳተፉና የሙያ ሽግግር እንዲፈጠር መደረጉ፣ ዛሬ መንግስት በአገር ውስጥ ገንዘብ ለማተም ለጀመረው ንቅናቄ እንደ ቀደምት ታሪካዊ መነሻና ኩራት ተደርጎ ይወሰዳል።
ይህ የአፄ ምኒልክ የፋይናንስ ነፃነት መሠረት፣ በኢትዮጵያ የባንክ ታሪክ ውስጥም ትልቅ ምዕራፍ ከፋች ነበር። በ1905 (እ.ኤ.አ) የኢትዮጵያ ባንክ (Bank of Abyssinia) ሲመሠረትና የመጀመሪያዎቹ የብር ኖቶች ወደ ዝውውር ሲገቡ፣ የሀገሪቱ የገንዘብ ሉዓላዊነት ይበልጥ እየጠነከረ መጣ። ንጉሠ ነገሥቱ የገንዘብ ማተሚያ ማሽኑን በማስመጣት የጀመሩት የ”ራስን የመቻል” ፍልስፍና፣ ዛሬ ላይ ሆነን ስንመለከተው ኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ነፃነቷን ለማወጅ ለምታደርገው ጥረት ትልቅ የሞራልና የታሪክ ስንቅ ነው። አሁን የተጀመረው የብር ኖት ህትመት ፕሮጀክትም ይህንኑ የቆየ የጥንካሬ ታሪክ በመቀጠል፣ የዘመኑን የረቀቀ ቴክኖሎጂ በመጠቀም የሀገሪቱን የፋይናንስ ሉዓላዊነት ለቀጣዩ ትውልድ ለማሸጋገር ያለመ ነው።
የኢኮኖሚ ነፃነት ማረጋገጥ
የብር ኖት ህትመትን በአገር ውስጥ አቅም መተካት የኢኮኖሚና የፋይናንስ ነፃነትን ከማረጋገጥ አንጻር ያለው ሚና ዘርፈ ብዙና መሰረታዊ ነው። አንድ ሀገር የራሷን መገበያያ ገንዘብ በራሷ ሉዓላዊ ግዛትና ቁጥጥር ስር ማተም መቻሏ፣ የፋይናንስ ስርዓቷን ከውጭ ተጽዕኖዎችና ስጋቶች ነፃ ለማውጣት የምታደርገው የትልቅ ድል ማብሰሪያ ነው። ይህ እርምጃ ሀገሪቱ የራሷን የገንዘብ ፖሊሲና ዝውውር ያለ አንዳች የውጭ ጣልቃ ገብነትና ጥገኝነት በራስ ገዝነት እንድትመራ የሚያስችላት ሲሆን፣ በተለይም በዓለም አቀፍ የጂኦ-ፖለቲካዊ ለውጦች ወቅት ሊያጋጥሙ የሚችሉ የህትመት መስተጓጎሎችንና ጫናዎችን በዘላቂነት ይከላከላል።
የኢኮኖሚ ነፃነት የሚረጋገጠው በሀገር ውስጥ ያለውን ውስን የውጭ ምንዛሬ ሀብት ለውጭ ሀገር አታሚዎች ከመገበር ይልቅ፣ ያንን ካፒታል በአገር ውስጥ በማሽከርከር የኢኮኖሚውን ጥንካሬ ማሳደግ ሲቻል ነው። የገንዘብ ህትመት ሚስጥራዊነትና ደህንነት በአገር ውስጥ ተቋማት እጅ መውደቁ፣ የውጭ ኃይሎች በሀገሪቱ የገንዘብ አቅርቦት ላይ ሊኖራቸው የሚችለውን ማንኛውንም አይነት ቀጥተኛም ሆነ ተዘዋዋሪ ተጽዕኖ ሙሉ በሙሉ ያስቀራል። ይህም መንግስት እንደ አስፈላጊነቱና እንደ ሀገራዊ የኢኮኖሚ ሁኔታው የገንዘብ አቅርቦቱን በራሱ ውሳኔና ፍጥነት እንዲቆጣጠር በማድረግ፣ የፋይናንስ ሉዓላዊነትን የተላበሰ ጠንካራ ብሄራዊ ኢኮኖሚ ለመገንባት መንገድ ይጠርጋል።
እንደ ዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) ያሉ ተቋማት በየጊዜው በሚያወጧቸው የቴክኒክ ሰነዶች ላይ እንደሚያመለክቱት፣ ውጤታማ የገንዘብ አቅርቦት ቁጥጥር (Money Supply Control) ለዋጋ ግሽበት አስተዳደር ዋነኛው መሣሪያ ነው። ህትመቱ በአገር ውስጥ ሲሆን፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በገበያው ውስጥ ያለውን ትክክለኛ የገንዘብ ፍላጎት መነሻ በማድረግ የኖቶችን ስርጭት በከፍተኛ ፍጥነትና በተለዋዋጭ ሁኔታ ለመቆጣጠር የሚያስችል የሎጂስቲክስ ቅልጥፍና (Logistical Efficiency) ያገኛል። ይህ አቅም በተለይ በወቅታዊ የኢኮኖሚ መለዋወጦች ወቅት መንግሥት አስፈላጊውን የገንዘብ መጠን ሳይዘገይ ወደ ገበያ እንዲያስገባ ወይም እንዲሰበስብ በማድረግ የኢኮኖሚውን ሚዛን ለመጠበቅ ይረዳዋል።
በተጨማሪም የህትመት ሂደቱ በአገር ውስጥ መከናወኑ በውጭ ሀገር ህትመት ወቅት የሚገጥሙ ተደራራቢ ፈተናዎችን በዘላቂነት ይቀርፋል። ገንዘብ በውጭ ሀገራት በሚታተምበት ወቅት ለትራንስፖርት፣ ለከፍተኛ የመድን ዋስትና ክፍያ (Insurance) እና ለጥበቃ የሚወጣው ወጪ ከፍተኛ ከመሆኑም በላይ፣ ገንዘቡ ታትሞ ሀገር ውስጥ እስኪገባ ድረስ የሚወስደው ረጅም ጊዜ ለፋይናንስ ሥርዓቱ መስተጓጎል ምክንያት ሊሆን ይችላል። ህትመቱ ወደ አገር ውስጥ ሲዞር ግን እነዚህን አላስፈላጊ ወጪዎችና የጊዜ መራዘም በማስቀረት፣ ብሔራዊ ባንኩ የገንዘብ ኖቶችን በፈለገው ጊዜና መጠን ለማምረትና ለማሰራጨት ሙሉ ነፃነት ይኖረዋል። ይህም የፋይናንስ ሥርዓቱ ይበልጥ ቀልጣፋ፣ አስተማማኝና ከውጭ ተጽዕኖዎች የጸዳ እንዲሆን በማድረግ ለሀገሪቱ የኢኮኖሚ ዕድገት አስተማማኝ መሠረት ይጥላል።
በመሆኑም፣ ይህ የራስን ገንዘብ በራስ አቅም የማተም ተግባር ኢትዮጵያ በውጭ እርዳታና ግዥ ላይ የነበራትን ጥገኝነት በመቀነስ፣ የራሷን የኢኮኖሚ እጣ ፈንታ በራሷ እጅ ለመወሰን የምታደርገው የታሪክ ምዕራፍ ነው። ይህም ከታላቁ የህዳሴ ግድብ ጋር በተያያዘ ከሚነሳው “ራስን የመቻል” ሀገራዊ ራዕይ ጋር ተዳምሮ፣ ኢትዮጵያ በምስራቅ አፍሪካም ሆነ በአህጉሪቱ ያላትን የኢኮኖሚ የበላይነትና ነፃነት የሚያረጋግጥ ስትራቴጂካዊ እርምጃ ሆኖ ይጠቀሳል።
የጂኦፓለቲከ ስጋት ተጋላጭነትን ማስቀረት
የገንዘብ ኖት ህትመትን በባዕድ ሀገር ማከናወን ለሀገር ደህንነትና ለሉዓላዊነት እጅግ አደገኛ ሊሆኑ የሚችሉ የጂኦ-ፖለቲካዊ ስጋቶችን ይጋብዛል። የገንዘብ ኖት ዲዛይን፣ የደህንነት ምስጢሮችና የማተሚያ ቁሳቁሶች በውጭ ሀገራት እጅ መውደቃቸው፣ ሀገሪቱ በዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቶች ወቅት ለምትወስዳቸው አቋሞች እንደ “ማስፈራሪያ” ሊያገለግሉ ይችላሉ። በተለይም የህትመት ስራውን የሚረከቡ ሀገራት ወይም ኩባንያዎች የራሳቸው ሀገር የፖለቲካ ፍላጎት ተገዥ በመሆናቸው፣ በግጭት ወይም በአለመግባባት ወቅት የገንዘብ ህትመቱን በማገት ወይም የተታተመውን ገንዘብ እንዳይላክ በማድረግ የአንድን ሀገር ኢኮኖሚ በቅፅበት ሽባ የማድረግ አቅም አላቸው። “The Political Economy of Banknote Production” በተሰኘ ጥናታዊ ፅሁፉ የሚታወቀው የምጣኔ ሀብት ተመራማሪ Benn Steil በጥናቱ እንደገለፀው የገንዘብ ህትመትን በውጭ ሀገራት ላይ ጥገኛ ማድረ “የጂኦ-ፖለቲካዊ ተጋላጭነት” (Geopolitical Vulnerability) ይፈጠራል። አንድ ሀገር የራሷን ገንዘብ በራሷ ግዛት ማተም ካልቻለች፣ በውጭ ሀገራት የሚጣሉ ማዕቀቦች ወይም የዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት መሻከር የገንዘብ አቅርቦቷን በቀጥታ አደጋ ላይ ይጥለዋል።
ለዚህም በምሳሌነት የሚጠቀሰው የሊቢያ ሁኔታ ለጉዳዩ አሳሳቢነት ትልቅ ማሳያ ነው። እ.ኤ.አ. በ2011 በሊቢያ የነበረው የፖለቲካ ቀውስ እየተባባሰ በመጣበት ወቅት፣ የሀገሪቱ ማዕከላዊ ባንክ በእንግሊዙ “ዴ ላ ሩ” (De La Rue) ኩባንያ አሳትሞት የነበረው 1.5 ቢሊዮን ዶላር የሚያክል የሊቢያ ዲናር በእንግሊዝ መንግስት ትዕዛዝ ታግዶ ቀርቷል። ይህ እርምጃ በወቅቱ በሊቢያ የነበረው የሙአመር ጋዳፊ መንግስት የገንዘብ አቅርቦት አጥቶ ለሰራተኞች ደመወዝ መክፈልና መሰረታዊ ግዴታዎቹን መወጣት እንዳይችል በማድረግ ለውድቀቱ አንዱ ምክንያት ሆኗል። ይህ የታሪክ አጋጣሚ የገንዘብ ህትመትን በውጭ ሀገር ላይ ጥገኛ ማድረግ ሀገራዊ ሉዓላዊነትን እንዴት አደጋ ላይ ሊጥል እንደሚችል በግልፅ የሚያስተምር ትምህርት ነው።
እንደ ሊቢያ ሁሉ የሱዳን መንግስት በተለያዩ ጊዜያት ከአሜሪካና ከምዕራባውያን ጋር በነበረው የፖለቲካ ውጥረት ምክንያት የገንዘብ ህትመትና የደህንነት ወረቀቶች ግዥ ላይ ከፍተኛ ማዕቀቦች ተጥለውበት ቆይቷል። ይህ ሁኔታ ሀገሪቱ በገበያ ውስጥ ያለውን የገንዘብ ፍላጎት ማሟላት እንዳትችል በማድረግ ለከፍተኛ የዋጋ ግሽበትና ለኢኮኖሚ አለመረጋጋት ዳርጓታል።
በቅርብ ጊዜ ደግሞ የሩሲያና የዩክሬን ጦርነት መፈንዳቱን ተከትሎ፣ በርካታ የምዕራባውያን የገንዘብ አታሚ ኩባንያዎች ለሩሲያ የነበራቸውን አገልግሎት በማቋረጣቸው፣ ሩሲያ የራሷን የህትመት አቅም ቀድማ ባትገነባ ኖሮ የፋይናንስ ስርዓቷ ሙሉ በሙሉ ሊፈራርስ ይችል እንደነበር ባለሙያዎች ይጠቅሳሉ። እነዚህ ተሞክሮዎች እንደሚያረጋግጡት፣ የገንዘብ ህትመት ቴክኖሎጂን ወደ ሀገር ውስጥ ማምጣት የኢኮኖሚ ቅንጦት ሳይሆን የሀገር ህልውናን የማስጠበቅ ጉዳይ ነው።
በመሆኑም ኢትዮጵያ የህትመት ስራውን ወደ ሀገር ውስጥ ማዞሯ የፋይናንስ ደህንነቷን በራሷ እጅ ሙሉ በሙሉ እንድትቆጣጠር ያስችላታል። የገንዘቡን ምስጢራዊ የደህንነት መጠበቂያዎች (Security features) በአስተማማኝ ሁኔታ ለመጠበቅ፣ የገንዘብ ዝውውሩንና ስርጭቱን ከማንኛውም የውጭ ጣልቃ ገብነት ነፃ በሆነ መልኩ ለመምራት፣ እንዲሁም ህገ-ወጥ የገንዘብ ህትመትን (Counterfeiting) በላቀ የቴክኖሎጂ አቅም ለመከላከል ያስችላል። ይህ የደህንነት ዋስትና መረጋገጥ ሀገሪቱ የኢኮኖሚ ነፃነቷን አስከብራ፣ ማንኛውንም አይነት ዓለም አቀፍ ጫና ሳይበግራት የራሷን የልማት ጉዞ በልበ ሙሉነት እንድትቀጥል የሚያስችል ስትራቴጂካዊ መሰረት ነው።
የሳይበር ደህንነትና የፎርጀሪ መከላከል (Counterfeiting)
የገንዘብ ኖት ህትመትን በአገር ውስጥ ማከናወን የሀገሪቱን የፋይናንስ ደህንነት ከሳይበር ጥቃትና ከፎርጀሪ (ህገ-ወጥ የገንዘብ ህትመት) ለመጠበቅ እጅግ ወሳኝ እርምጃ ነው። በቅርብ ጊዜ የወጡ የቴክኖሎጂ ምርምሮች እንደሚያመለክቱት፣ የገንዘብ ኖት ዲዛይን፣ የዲጂታል ምስጢሮችና የደህንነት መጠበቂያ ኮዶች (Security matrices) በውጭ ሀገር ኩባንያዎች እጅ መቆየታቸው ለጠላፊዎችና ለተደራጁ የኢኮኖሚ አጥፊዎች ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል። ህትመቱ በውጭ ሀገር ሲከናወን የዲዛይን መረጃዎች በዲጂታል መረቦች አማካኝነት የሚላኩበትና የሚቀመጡበት ሂደት ለሳይበር ሰላዮች ተጋላጭ ሊሆን የሚችል ሲሆን፣ ይህ ደግሞ የገንዘቡን የደህንነት ምስጢር በቀላሉ ለመስረቅና ተመሳሳይ አስመሳይ ገንዘቦችን ለማምረት መንገድ ሊከፍት ይችላል። የህትመት ሂደቱን ወደ ሀገር ውስጥ ማዞር ግን እነዚህን ምስጢራዊ መረጃዎች በአገር ውስጥ ዝግ የደህንነት ስርዓት (Isolated secure environment) ውስጥ እንዲቀመጡ በማድረግ የውጭ ተጋላጭነትን ሙሉ በሙሉ ያስቀራል።
በተጨማሪም በአገር ውስጥ የሚገነባው ዘመናዊ የከፍተኛ ደህንነት ህትመት ቴክኖሎጂ (High-Security Printing Technology)፣ መንግስት የገንዘብ ኖቶችን የደህንነት መጠበቂያዎች በየጊዜውና በከፍተኛ ምስጢራዊነት እንዲያሻሽል ዕድል ይሰጠዋል። ይህም እንደ ኦፕቲካል ቫሪያብል ኢንክ (OVI)፣ ልዩ የደህንነት ክሮችና የረቀቁ የውሃ ምልክቶችን (Watermarks) የመሳሰሉ ቴክኖሎጂዎችን በአገር ውስጥ ባለሙያዎች ቁጥጥር ስር ብቻ እንዲውሉ ያደርጋል። የምርምር ተቋማት እንደሚመክሩት፣ የህትመት ሰንሰለቱ (Supply Chain) በአገር ውስጥ ሲሆን ህገ-ወጥ ገንዘብ አታሚዎች ለህትመት የሚያስፈልጉ ልዩ ወረቀቶችንና ቀለሞችን ለማግኘት ያላቸው ዕድል እጅግ ጠባብ ይሆናል። ይህ በአገር ውስጥ የሚዘረጋው ጥብቅ ቁጥጥርና የቴክኖሎጂ ባለቤትነት የሀገሪቱን ብሄራዊ ደህንነት ከማረጋገጡም በላይ፣ ህዝቡ በገንዘቡ ላይ ያለው እምነት እንዳይሸረሸርና የኢኮኖሚ ስርዓቱ ከሐሰተኛ ገንዘብ ዝውውር እንዲጠበቅ አስተማማኝ ጋሻ ሆኖ ያገለግላል።
ለቴክኖሎጂ ሽግግርና ለኢንዱስትሪ ትስስር ያለው ሚና
የብር ኖት ህትመትን በአገር ውስጥ አቅም መጀመር ለኢትዮጵያ የኢኮኖሚ መዋቅር ሽግግር እጅግ ወሳኝ የሆነ የቴክኖሎጂና የሰው ኃይል ልማት መሠረት ይጥላል። የገንዘብ ህትመት ሂደት እጅግ ረቂቅ የሆኑ የጥበብ ስራዎችን፣ ውስብስብ የሆኑ የኬሚካል ውህዶችን እና ጥብቅ የደህንነት መጠበቂያ ምስጢሮችን (High-security printing) የሚያካትት በመሆኑ፣ ይህንን ቴክኖሎጂ ወደ ሀገር ውስጥ ማምጣት ኢትዮጵያ በዘርፉ የላቀ ዕውቀት ባለቤት እንድትሆን ያደርጋታል። በሂደቱ ውስጥ የሚሳተፉ ኢትዮጵያውያን ባለሙያዎች ከውጭ ሀገር የቴክኖሎጂ አቅራቢዎች ጋር በሚያደርጉት ጥልቅ የሙያ ትብብርና ስልጠና፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ ተፈላጊ የሆነ የከፍተኛ ጥራት ህትመት ክህሎትን ይጨብጣሉ። ይህ የዕውቀት ሽግግር ለገንዘብ ኖት ህትመት ብቻ ሳይሆን፣ ለወደፊቱ ሌሎች ብሄራዊ ደህንነት የሚሹ ሰነዶችን እንደ ፓስፖርት፣ የባንክ ቼኮች፣ የግብር ማህተሞችና የነዋሪነት መታወቂያዎችን በአገር ውስጥ ለማምረት የሚያስችል ቴክኒካዊ መሠረት ይፈጥራል።
በሌላ በኩል፣ የህትመት ፋብሪካው በአገር ውስጥ መቋቋሙ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ሰፊ የሥራ ዕድል በመፍጠር ረገድ ትልቅ አቅም አለው። ከከፍተኛ የቴክኖሎጂ ኦፕሬተሮችና መሃንዲሶች ጀምሮ እስከ ደህንነት ቁጥጥር፣ የጥራት ፍተሻና ስርጭት ድረስ ያለው ሰንሰለት ለበርካታ ዜጎች አዲስና ዘመናዊ የሥራ መስክ ይከፍታል። ይህ ግዙፍ ፕሮጀክት የራሱን የሰው ኃይል ከማሰልጠኑ ባለፈ፣ በሀገሪቱ የሚገኙ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማትና የቴክኒክና ሙያ ኮሌጆች ከፋብሪካው ጋር የጥናትና ምርምር ትስስር እንዲፈጥሩ በማድረግ፣ የትምህርት ስርዓቱን ከኢንዱስትሪ ፍላጎት ጋር ለማጣጣም ትልቅ አጋጣሚ ይሆናል። ይህም የሀገሪቱን የሰው ኃይል በረቀቀ ቴክኖሎጂ የታገዘ ምርታማነት ላይ እንዲሰማራ በማድረግ የረጅም ጊዜ ተወዳዳሪነትን ያረጋግጣል።
በተጨማሪም የፋብሪካው መኖር ጠንካራ የኢንዱስትሪ ትስስርን በመፍጠር ለጠቅላላ የሀገር ውስጥ ምርት (GDP) ዕድገት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያበረክታል። ለህትመት ሂደቱ የሚያስፈልጉ እንደ ልዩ ማሸጊያዎች፣ የጥበቃ አገልግሎቶች፣ የሎጂስቲክስና የትራንስፖርት ስራዎችን ከአገር ውስጥ አምራቾችና አገልግሎት ሰጪዎች ጋር በማስተሳሰር የኢኮኖሚውን ሰንሰለት ያጠናክራል። እንዲህ አይነቱ የኢንዱስትሪ ትስስር (Forward and Backward Linkages) ሌሎች አነስተኛና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች እንዲስፋፉና ጥራታቸውን እንዲያሻሽሉ ግፊት ያደርጋል። ባጠቃላይ፣ የብር ኖት ህትመት ፕሮጀክት የፋይናንስ ሉዓላዊነትን ከማረጋገጥ ባለፈ፣ ኢትዮጵያ በቴክኖሎጂ የበለፀገችና በኢንዱስትሪ ትስስር ራሷን የቻለች ጠንካራ ኢኮኖሚ ያላት ሀገር እንድትሆን የሚያደርጋትን የሽግግር ጉዞ በእጅጉ ያፋጥነዋል።
በአጠቃላይ የኢትዮጵያ መንግሥት የብር ኖት ህትመትን ወደ ሀገር ውስጥ ለማዞር የወሰነው ስትራቴጂካዊ ውሳኔ ከቀላል የኢኮኖሚ እርምጃነት ባለፈ፣ የሀገሪቱን የፋይናንስ ሉዓላዊነትና ብሔራዊ ደህንነት የሚያረጋግጥ ታሪካዊ ምዕራፍ ነው። ይህ ንቅናቄ በአፄ ምኒልክ የተጀመረውን የ”ራስን የመቻል” ራዕይ ከዘመኑ የረቀቀ ቴክኖሎጂ ጋር በማገናኘት፣ ኢትዮጵያ በውጭ ኃይሎችና በጂኦ-ፖለቲካዊ ውጥረቶች ሳታገጥ የምትመራበትን የኢኮኖሚ ነፃነት ያጎናጽፋታል። የገንዘብ አቅርቦትን በአገር ውስጥ መቆጣጠር መቻሉ የማክሮ-ኢኮኖሚ መረጋጋትን ከመፍጠሩም በላይ፣ የውጭ ምንዛሬን በመቆጠብና የላቀ የቴክኖሎጂ ሽግግርን በማምጣት ለሀገሪቱ የኢንዱስትሪ ዕድገት አዲስ ሞተር ሆኖ ያገለግላል።
ከዚህም በተጨማሪ፣ ይህ ፕሮጀክት የሀገሪቱን የፋይናንስ ሥርዓት ከሳይበር ጥቃትና ከሐሰተኛ ገንዘብ ዝውውር በመጠበቅ ረገድ የማይተካ ሚና ይጫወታል። በሂደቱ የሚፈጠረው የሰው ኃይል ልማትና የኢንዱስትሪ ትስስር፣ ኢትዮጵያ ወደፊት ሌሎች ወሳኝ ሰነዶችን በራሷ አቅም እንድታመርት መሠረት የሚጥል ነው። በመሆኑም፣ የብር ኖት ህትመት ጅማሮ የኢትዮጵያን የብልጽግና ጉዞ የሚያፋጥንና የሀገሪቱን ብሔራዊ ክብርና ነፃነት በአስተማማኝ መሠረት ላይ የሚያቆም ስትራቴጂካዊ ድል ነው።
ዌብሳይት፡ https://addisreporter.com/
ኢሜል፡ info@addisreporter.com
ቴሌግራም፡ https://t.me/addisreporter2
X፡ https://x.com/amejuju?s=21
https://web.facebook.com/addisreporternews
ስልክ ቁጥር፡ +251981866434 / +251116393393
