የዲፕሎማሲ “ልዕልና” ወይስ “ኩስመና”?የትራምፕ የሽምግልና ደብዳቤና ጃዋር “ተከታዮቼ” ላላቸው የበተነው ቅዠቱ

አዲስ ሪፖርተር – ጃዋር ቀደም ሲል የሚታወቅበት የትርምስ፣ የአመጽ፣ የዘረፋና የጥሎ ማለፍ ስልቱ ከሽፎበት ዛሬ ላይ ቋሚ ማረፊያ እንኳን የሌለው ተንሳፋፊ ሆኗል። በኢትዮጵያ ፖለቲካ ቀደም ሲል ሆን ተብሎ የተከፈተለትን በር ተጠቅሞ “ሁለት መንግስት አለ፤ ከግራኝ መሐመድ በሁዋላ ተጸዕኖ ፈጣሪ እኔ ነኝ” እስከማለት ያደረሰው ትዕቢቱ ተንፍሶ ዛሬ ምንም ሆኗል። ቢጣራ የሚሰማው ያጣው ጃዋር ከደረሰበት ኪሳራ ለማገገም ከእስር ከተፈታ በሁዋላ ተቅለስላሽ፣ ተለማማጭ፣ ሃጂ በማድረግ ኃይማኖተኛ ወዘተ ለመሰል ሞክሮ ሳይሆንለት እንደከሸፈ ቀርቷል።

በትግልና በትግል ቅሰቀሳ ስም ረብጣ ብር የሰብሰበው ጃዋር፣ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ኢትዮጵያንና ግብጽን ለማስማማት ለአልሲሲ የላኩትን ደብዳቤ አስመልክቶ ቀድሞ አቅጣጫ ሰጪ፣ አጀንዳ ተካይ፣ ተቆርቋሪ ዜጋና ምሁራን ከወዲሁ እንዲዘጋጁ የሚያሳሰብ ሰው ሆኖ ብቅ ብሏል። ራሱን ከወደቀበት ማማ ላይ በቅዠት አስቅምጦ አቅጣጫ ሰጪ ጉልህ ሰው መስሎ ለመታየት ተወራጭቷል። ግብጽ ሄዶ የተርመጠመጠበትና እየተርመጠመጠ ስላለበት ጉዳይ ብዙ ባልልም 2019 ለኢትዮጵያ የተሻለ የመደራደሪያ አቅም የነበረበት እንደሆነ ገልጾ፣ አሁን ላይ ግድቡ አልቆ ገቢ እያስገኘ ያለበትንና “ኢትዮጵያ ኒኩሌር ታጠቀች” ብለው የዓለም ሚዲያዎች የኢትዮጵያን የመደራደር ሳይሆን የዲፕሎማሲ ጡንቻ ማበጥ አምነው መቀበላቸውን ያበለበትን የፌስ ቡክ ዝባዝንኬውን ነቅሼ ይህን ብያለሁ፤

ነፃ አስተያየት – አለባቸው ጉብሳ

ጀዋር መሃመድ በፌስቡክ ገፁ ፕሬዝዳንት ትራምፕ በአባይ ውሃ አጠቃቀም ዙሪያ ኢትጵያንና ግብፅን ለማደራድር ፍላጎት እንዳላቸው ገልፀው የፃፉትን ደብዳቤ መነሻ በማድረግ ለታከታዮቹ ባቀረበው ፅሁፍ ውስጥ ስለኢትዮጵያ የዲፕሎማሲ ቁመና እና በታላቁ የህዳሴ ግድብ ዙሪያ ያቀረበው ትንተና በብዙዎች ዘንድ የመነጋገሪያ አጀንዳ ሆኗል። ጀዋር በጽሁፉ “ኢትዮጵያ በ2019 ከነበረው ይልቅ አሁን ላይ የመደራደር አቅሟ ተዳክሟል” የሚል መደምደሚያ ላይ የደረሰ ሲሆን፣ ለዚህም በዋናነት የሀገሪቱን የዲፕሎማሲ ኩስመና፣ የውስጥ ፖለቲካ አለመረጋጋት እና በሱዳን ጉዳይ ላይ ያለባትን የተሳሳተ ተሳትፎ እንደ ምክንያት ጠቅሷል። ይሁን እንጂ፣ ይህ ትንተና መሬት ላይ ያለውን የጂኦ-ፖለቲካዊ ለውጥ፣ የግድቡን የግንባታ ምዕራፍ እና የኢትዮጵያን ስልታዊ አጋርነቶች ያላገናዘበ፣ ይልቁንም በውጭ ሚዲያዎች ፕሮፓጋንዳ ላይ የተመሰረተ ነው። ይህ ጽሁፍ ጀዋር ያነሳቸውን መሠረታዊ መከራከሪያዎች ነጥብ በነጥብ በመተንተን፣ ኢትዮጵያ ዛሬ ላይ ያላትን እውነተኛ የዲፕሎማሲ የበላይነትና ስልታዊ ጥንካሬ በማስረጃ ያሳያል።

ግንባታው ያለቀ ግድብና የተቀየረ የድርድር መንፈስ

ጀዋር መሃመድ ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት “የመደራደር አቅሟ ተዳክሟል” ሲሉ ያቀረቡት መከራከሪያ፣ በድርድር ሳይንስ ውስጥ ትልቅ ቦታ የሚሰጠውን “መሬት ላይ ያለ ሀቅ” (Fact on the ground) ከግምት ያላስገባ ትንተና ነው። እ.ኤ.አ በ2019 የዋሽንግተን ድርድር ሲካሄድ፣ ኢትዮጵያ በከፍተኛ ጭንቀትና ስጋት ውስጥ ነበረች። በወቅቱ ግድቡ ገና ውሃ መያዝ ያልጀመረ፣ የግንባታው ሂደት በብዙ ቴክኒካዊና ፋይናንሳዊ ችግሮች የተተበተበ፣ እንዲሁም ግብፅ “አንድም ጠብታ ውሃ አትነካም” በሚል ዛቻ ዓለም አቀፍ ተቋማትን ያስተባበረችበት ወቅት ነበር። በዚያ የታሪክ ምዕራፍ፣ ድርድሩ በዋናነት የሚያጠነጥነው ግድቡ ይገነባል ወይስ አይገነባም? ቢገነባስ ውሃ መቼ ይሞላል? በሚሉ የህልውና ጥያቄዎች ላይ ነበር። ኢትዮጵያም በወቅቱ የነበራት አቋም “ተከላካይ” (Defensive) እንጂ “ተሳታፊ” አልነበረም።

ዛሬ ግን ሁኔታዎች በ180 ዲግሪ ተቀይረዋል። ኢትዮጵያ ግድቡን በገዛ አቅሟ አጠናቃ፣ አምስት ተከታታይና ስኬታማ የውሃ ሙሌቶችን በማከናወን የታቀደውን የውሃ መጠን ይዛለች። ይህ መሬት ላይ ያለው ሀቅ የድርድሩን ጠረጴዛ መሠረታዊ ባሕርይ ቀይሮታል። ትናንት ግብፅና ደጋፊዎቿ ኢትዮጵያን “እንዳትሞይ” እያሉ ለማስቆም ይደራደሩ ነበር፤ ዛሬ ግን ሙሌቱ ተጠናቆ ግድቡ ኃይል ማመንጨት በመጀመሩ፣ ድርድሩ “ከመከልከል” ወደ “አብሮ የመስራት” (Operational rules) ግዴታ ተሸጋግሯል። ግድቡ መገንባቱ ብቻ ሳይሆን፣ ውሃ መያዙ ለኢትዮጵያ ሊገመት የማይችል ስልታዊ የበላይነት (Strategic Leverage) ሰጥቷታል። አሁን ላይ ድርድሩ ስለ ግድቡ ህልውና ሳይሆን፣ በድርቅ ወቅት ስለሚለቀቅ የውሃ መጠንና ስለ ቴክኒካዊ መረጃ ልውውጥ ብቻ መሆኑ የኢትዮጵያን የበላይነት ያረጋግጣል።

በተጨማሪም፣ ግድቡ መጠናቀቁ ኢትዮጵያን ከ”ተመጻኝነት” ወደ “ባለቤትነት” አሸጋግሯታል። በ2019 ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ኢትዮጵያ ግድቡን የመሙላት አቅም እንዳላት ይጠራጠር ነበር። ዛሬ ግን ኢትዮጵያ ይህን ጥርጣሬ በተግባር በመስበር፣ በራሷ ወጪና ምህንድስና ግዙፍ ግንብታ መስራት እንደምትችል አስመስክራለች። ይህ ተግባራዊ ስኬት በዲፕሎማሲው ዓለም ትልቅ ክብርና የመደራደር ሞራል የሚሰጥ ነው። ግብፅም ብትሆን ግድቡን አሁን ካለበት ደረጃ ማደናቀፍ እንደማትችል ስለምታውቅ፣ ድርድሩን የምትፈልገው ኢትዮጵያን ለመጫን ሳይሆን ከግድቡ የሚለቀቀውን ውሃ በተመለከተ ዋስትና ለማግኘት ነው። ይህም የሚያሳየው የኢትዮጵያ የመደራደር አቅም መዳከሙን ሳይሆን፣ በተቃራኒው ኢትዮጵያ የጨዋታውን ሕግ ቀያሪ (Game Changer) ሆና መውጣቷን ነው።

በአጠቃላይ የጀዋር ትንተና የድርድር አቅምን ከውስጥ ፖለቲካዊ ውጥረት ጋር ብቻ አያይዞ ለመመልከት ይሞክራል። ይሁን እንጂ በዓለም አቀፍ ግንኙነት ውስጥ “Power is the ability to influence outcomes” እንደሚባለው፣ ኢትዮጵያ የግድቡን ግንባታ በማጠናቀቅ የፈለገችውን ውጤት (ውሃ መያዝንና ኃይል ማመንጨትን) አሳክታለች። ይህ ደግሞ በየትኛውም የፖለቲካ ሳይንስ ስሌት “የመደራደር አቅም ማደግ” እንጂ “መዳከም” ተብሎ ሊወሰድ አይችልም። ግድቡ ዛሬ ኢትዮጵያ በምስራቅ አፍሪካ ያላትን የጂኦ-ፖለቲካዊ አቅም ከፍ ያደረገ ትልቁ የኃይል ምንጭ ሆኖ ቀጥሏል።

ከሁለት መንግስት ትርክት ወደ ሃገራዊ መረጋጋት

ጀዋር መሃመድ የኢትዮጵያን የወቅቱን የመደራደር አቅም ሲተነትኑ፣ እ.ኤ.አ በ2019 የነበረውን እጅግ አደገኛ የውስጥ የፖለቲካ ቀውስና ራሱ በዚያ ውስጥ የነበረውን ሚና ሆን ብሎ ዘንግቶታል። ታሪክ ግን አይዘነጋውም፣ መዝግቦ ይዞታል። በ2019 የዋሽንግተን ድርድር በሚካሄድበት ወቅት፣ ኢትዮጵያ በታሪኳ አይታው በማታውቀው ሃገራዊ ያለመረጋጋት ስጋት ውስጥ ነበረች። በወቅቱ ህወሃት የፌደራሉን መንግስት ስልጣን በግልጽ በመገዳደር መቀሌ መሽጎ፣ በሃገሪቱ የተለያዩ አካባቢዎች ብጥብጥ እንዲነሳ የገንዘብና የመረጃ ድጋፍ ሲያደርግ ነበር። ይህ የውስጥ መከፋፈል ለውጭ ኃይሎች፣ በተለይም ለግብፅ፣ ኢትዮጵያን በድርድር ጠረጴዛ ላይ ለማንበርከክ ትልቅ ቀዳዳ ፈጥሮላቸው ነበር።  ጀዋርም በወቅቱ “የመደመር ካልኩሌተር እጄ ላይ ነው ያለው” በሚል ትርክትና “በመንግስት ኃይሎች ተከበብኩ” በሚል ጥሪ፣ በኦሮሚያና በአዲስ አበባ ዙሪያ ደጋፊዎቹ ሁከት እንዲፈጥሩ በማድረግ የመንግስትን ትኩረትና አቅም በማዳከም ለውጭ ጫና ተጋላጭ እንድንሆን አድርጎ ነበር።

ከዚህ በተጨማሪ፣ በአርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳ ግድያ ወቅትና ከዚያም በፊት የነበሩት የፖለቲካ ንግግሮች፣ በህዝብና በመንግስት መካከል ከፍተኛ ጥርጣሬና አለመተማመን እንዲፈጠር አድጓል። ይህም ኢትዮጵያ በአባይ ጉዳይ ላይ አንድ ወጥና ጠንካራ ብሔራዊ አቋም ይዛ እንዳትወጣ መሰናክል ሆኖ ነበር። በወቅቱ የነበረው ትርምስ “ኢትዮጵያ እንደ ሃገር ትቀጥላለች ወይስ አትቀጥልም?” የሚል እንጂ ስለ ድርድር የበላይነት የሚታሰብበት አልነበረም። ጀዋር ዛሬ ላይ ቆሞ የኢትዮጵያን የዲፕሎማሲ አቅም ሲተች፣ በወቅቱ ራሱ የፈጠረውን የጸጥታ ስጋት ለሀገሪቱ ዲፕሎማሲያዊ ኩስመና ትልቁን ድርሻ እንደሚይዝ መዘንጋት አልነበረበትም።

በአሁኑ ሰዓት ግን፣ ኢትዮጵያ ካለፉት ጥቂት ዓመታት እጅግ የላቀ የአመራር መረጋጋትና ሃገራዊ ሰላም ላይ ትገኛለች። ምንም እንኳን በአማራ ክልል የሚታዩ የጸጥታ ችግሮች ቢኖሩም፣ መንግስት ችግሮቹን በሰላማዊ መንገድና በድርድር ለመፍታት የጀመረው ጥረት ሀገሪቱ ወደ መደበኛ ፖለቲካዊ ሂደት እየተመለሰች መሆኑን ያሳያል። የታጠቁ ኃይሎች ወደ ሰላማዊ ትግል ለመመለስ እያሳዩት ያለው ፍላጎትና የሀገራዊ ምክክር ኮሚሽኑ ስራ፣ ኢትዮጵያ የውስጥ ችግሮቿን በራሷ የመፍታት አቅም እንዳላት ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ አስመስክሯል። ይህ የውስጥ መረጋጋት መንግስት ትኩረቱን በሙሉ በውጭ ግንኙነትና በዲፕሎማሲያዊ ድርድሮች ላይ እንዲያደርግ አስችሎታል።

ከሁሉ በላይ ደግሞ፣ ኢትዮጵያ ግድቡን አጠናቃ ለጎረቤቶቿ (ለኬንያ፣ ለጂቡቲና ለሱዳንም ጭምር) የኤሌክትሪክ ኃይል መሸጥ መጀመሯ፣ ቀጠናዊ የኢኮኖሚ ትስስር ፈጥሯል። ይህ ትስስር ኢትዮጵያን በምስራቅ አፍሪካ የማይታለፍ የኃይል ማዕከል (Energy Hub) ያደረጋት ሲሆን፣ ይህም በድርድር ጠረጴዛ ላይ የጎረቤት ሀገራትን ድጋፍ እንድታገኝ ትልቅ ዲፕሎማሲያዊ ጥንካሬ ሰጥቷታል። ስለዚህ፣ በ2019 የነበረው “የሁከት ፖለቲካ” ተወግዶ ዛሬ “የልማትና የትስስር ፖለቲካ” መስፈኑ፣ የኢትዮጵያን የመደራደር አቅም ከመቼውም ጊዜ በላይ አጽንቶታል። ጀዋር ያነሱት “የአቅም መዳከም” መከራከሪያ፣ ከዚህ ነባራዊ የለውጥ ጉዞ ጋር የማይሄድና የትናንቱን የራሳቸውን አሉታዊ ሚና ለመደበቅ የሚደረግ ጥረት ይመስላል።

በሀሰተኛ መረጃ ላይ የተገነባ የሱዳን ትንተና

ጀዋር መሃመድ “ኢትዮጵያ ለሱዳን ፈጥኖ ደራሽ ኃይል (RSF) በቤኒሻንጉል ጉምዝ ክልል ወታደራዊ ቤዝ ገንብታለች” በማለት ያቀረቡት መከራከሪያ፣ ከገለልተኛ የፖለቲካ ሳይንስ ምሁር የማይጠበቅና መሠረተ ቢስ የሆኑ የውጭ ሚዲያዎችን የፕሮፓጋንዳ ዘመቻ ያስተጋባ ነው። ይህ ክስ መጀመሪያ የቀረበው በሱዳን ትሪቡንና በአልጀዚራ አረቢያ ሲሆን፣ ዋነኛ ዓላማውም ኢትዮጵያን በሱዳን የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ እንደምትገባና ለቀጠናው ስጋት እንደሆነች አድርጎ በመሳል ዓለም አቀፍ ጫና ለመፍጠር የታለመ ነው። ጀዋር እንዲህ ያለውን ስሱ መረጃ ያለምንም ማጣሪያ እንደ እውነት ወስዶ ማቅረቡ፣ ለሀገራዊ ደህንነት ቅድሚያ ከመስጠት ይልቅ የፖለቲካ ትርፍ ለማግኘት የሀሰት ትርክቶችን እንደ መጠቀሚያ እያደረጉ መሆኑን ያሳያል።

በስትራቴጂካዊ እይታ ሲገመገም፣ ኢትዮጵያ በብሔራዊ ደህንነቷ ቁልፍ በሆነውና በቢሊዮን የሚቆጠር ዶላር በፈሰሰበት የህዳሴ ግድብ አጠገብ ወታደራዊ የቀውስ ማዕከል ልትገነባ የምትችልበት ምንም ዓይነት ምክንያታዊ መነሻ የለም። የህዳሴው ግድብ ለኢትዮጵያ የህልውና ጉዳይ በመሆኑ፣ በአካባቢው የሚፈጠር ማንኛውም ወታደራዊ እንቅስቃሴ ግድቡን ለጥቃትና ለስጋት ሊያጋልጥ ይችላል። በመሆኑም ኢትዮጵያ የራሷን የልማት አከርካሪ አደጋ ላይ የሚጥል የታጣቂዎች ማሰልጠኛ ቤዝ ትገነባለች ብሎ ማሰብ ከሎጂክ ውጭ የሆነ ትንተና ነው። ይልቁንም የኢትዮጵያ ፍላጎት በሱዳን ሰላምና መረጋጋት እንዲሰፍንና በድንበር አካባቢ ያለው ስጋት እንዲቀንስ ማድረግ እንደሆነ የአደራዳሪነት ሚናዋና የምክክር ጥሪዎቿ ህያው ምስክሮች ናቸው።

በተጨማሪም፣ ኢትዮጵያ እንደ ሉአላዊ ሀገር ጥቅሟን አስልታ ከተለያዩ ሀገራት ጋር ስልታዊ አጋርነት መፍጠር መብቷ ነው። ከአረብ ኤምሬትስ ጋር በቴክኖሎጂ፣ በጸጥታና በኢንቨስትመንት ዘርፎች የምታደርገው ትብብር የራሷን ብሔራዊ አቅም ለማሳደግ እንጂ በሱዳን ጉዳይ የሌላ ሀገር “ተላላኪ” ለመሆን አይደለም። ጀዋር የኢትዮጵያን የውጭ ግንኙነት ከአንድ ወገን ፍላጎት ጋር ብቻ አያይዞ ማቅረቡ፣ ሃገራችን ያላትን ዘርፈ-ብዙ ዲፕሎማሲያዊ እንቅስቃሴ (Multi-vector Diplomacy) ካለመረዳት የሚመነጭ ነው። ኢትዮጵያ ከሳውዲ አረቢያ ጋር በግብርናና በሰው ኃይል ስምሪት፣ ከኤምሬትስ ጋር ደግሞ በከተማ ልማትና በጸጥታ የምታደርጋቸው ግንኙነቶች ሚዛናዊ የሆነና የሃገርን ጥቅም ማዕከል ያደረጉ ናቸው።

በአጠቃላ ጀዋር ያነሳው የ”ወታደራዊ ቤዝ” ትርክት በሱዳን ውስጥ ካለው ግጭት ትርፍ ለማግኘት የሚፈልጉ የውጭ ኃይሎች የፈጠሩት ሴራ እንጂ መሬት ላይ ያለ ሀቅ አይደለም። ኢትዮጵያ በሱዳን ጦርነት ውስጥ ገቢር ነባብ (Active participant) ሆና የሁለቱንም ወገኖች አመራሮች በማነጋገር ሰላም እንዲመጣ ጥረት እያደረገች መሆኑ ይታወቃል። ጀዋር እንዲህ ያለውን ሚዛናዊ የዲፕሎማሲ ጥረት ወደ ጎን በመተው፣ የሀገሪቱን ስም የሚያጠፉ የሀሰት ክሶችን እንደ መከራከሪያ መጠቀም መምረጣቸው በትንተናቸው ላይ ያለውን ስልታዊ ግድፈትና የፖለቲካ ዝንባሌ በግልጽ የሚያሳይ ነው።

ዌብሳይት፡ https://addisreporter.com/
ኢሜል፡ info@addisreporter.com
ቴሌግራም፡ https://t.me/addisreporter11
X፡ https://x.com/addisreporter
ፌስቡክ፡ https://www.facebook.com/profile.php?id=61577410241403
ስልክ ቁጥር፡ +251981866434 / +251116393393