አዲስ ሪፓርተር – በዓለም ፖለቲካ ውስጥ እጅግ አስደንጋጭ የተባለ እርምጃ ሌሊቱን ተመዝግቧል። ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ የአሜሪካን የባህር ኃይል በመጠቀም የሩሲያውን “ቤላ-1” የተሰኘች የነዳጅ ጫኝ መርከብ በቁጥጥር ስር ማዋላቸው ሳያበቃ፣ አሜሪካን ከ66 ዓለም አቀፍ ተቋማት አባልነት የሚያስወጣና የገንዘብ ድጋፍ የሚያቋርጥ የአስፈፃሚ ትዕዛዝ ቁጥር 14199 ፈርመዋል።
ይህ ውሳኔ ዋሽንግተን ለብዙ ዓመታት የገነባችውን የባለብዙ ወገን ዲፕሎማሲ (Multilateralism) ጀርባዋን የሰጠችበት ክስተት ተደርጎ ተወስዷል። ፕሬዝዳንቱ እነዚህ ተቋማት “ውጤታማ አይደሉም” ወይም “ከአሜሪካ ብሔራዊ ጥቅም ጋር ይጋጫሉ” የሚል ምክንያት የሰጡ ሲሆን፣ እርምጃው በተለይ 31 የተባበሩት መንግስታት ድርጅት አካላትን ማካተቱ በኒውዮርክ እና በጄኔቫ የሚገኙ የዲፕሎማሲ መንደሮችን በከፍተኛ ድንጋጤ ውስጥ ጥሏቸዋል።
ከእነዚህ ተቋማት መካከል እንደ የተባበሩት መንግስታት የአየር ንብረት ለውጥ ማዕቀፍ (UNFCCC)፣ የተባበሩት መንግስታት የሴቶች ድርጅት (UN Women) እና የህዝብ ፈንድ (UNFPA) ያሉ ግዙፍ ተቋማት ይገኙበታል። አሜሪካ እነዚህን ድርጅቶች የምታቋርጥ ከሆነ፣ በዓለም ዙሪያ የሚካሄዱ የሰብአዊ መብት፣ የጤና እና የአየር ንብረት ጥበቃ ስራዎች ከፍተኛ የገንዘብ እጥረት እንደሚገጥማቸው ስጋት ተፈጥሯል።
በተጨማሪም የአውሮፓ ምክር ቤት የቬኒስ ኮሚሽን እና ዓለም አቀፍ የታዳሽ ኃይል ኤጀንሲ (IRENA) የመሳሰሉ ከዩኤን ውጪ ያሉ ድርጅቶችም የዚሁ ውሳኔ ሰለባ ሆነዋል። ትራምፕ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር መስሪያ ቤታቸው የአሜሪካን ሉዓላዊነት ይጋፋሉ የተባሉ ተጨማሪ ስምምነቶችን እንዲመረምር ትዕዛዝ መስጠታቸው፣ አሜሪካ “ቀዳሚነት ለአሜሪካ” (America First) የሚለውን መርህ ወደ አዲስ እና ጽንፈኛ ደረጃ ማሸጋገሯን ያሳያል።
ይህ እርምጃ በዓለም ኃያላን መካከል ያለውን የኃይል ሚዛን በእጅጉ ሊቀይረው እንደሚችል የጂኦ-ፖለቲካ ተንታኞች ይናገራሉ። አሜሪካ ከእነዚህ ተቋማት ራሷን ስታገል፣ ቻይና እና ሩሲያ የተፈጠረውን ክፍተት በመጠቀም የዓለምን አመራር ለመቆጣጠር ሰፊ ዕድል እንደሚያገኙ ይገመታል። በተለይም በታዳጊ አገራት ውስጥ የሚከናወኑ የልማት ስራዎች እና የኢኮኖሚ ኮሚሽኖች (ለምሳሌ የአፍሪካ ኢኮኖሚ ኮሚሽን – ECA) ከአሜሪካ የሚገኘውን ድጋፍ ማጣታቸው፣ አገራት ፊታቸውን ወደ ምስራቁ ኃይል ይበልጥ እንዲያዞሩ ሊያደርጋቸው ይችላል። ይህ ታሪካዊ ውሳኔ፣ ቀደም ሲል እንደተገለጸው ዓለም ወደማይታወቅ እና እጅግ ተለዋዋጭ ወደሆነ አዲስ ምዕራፍ እየገባች መሆኑን የሚያረጋግጥ የአስደናቂ ክስተቶች ተከታታይ ክፍል ሆኖ ተመዝግቧል።
የአሜሪካ የድጋፍ መቋረጥ በታዳጊ አገራት ላይ የሚያሳድረው ጫና
የትራምፕ አስተዳደር ከ66 ዓለም አቀፍ ድርጅቶች ጋር ያለውን ግንኙነት ማቋረጡ፣ በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ በልማት እርዳታ እና በዓለም አቀፍ የቴክኒክ ድጋፍ ላይ ከፍተኛ ጥገኝነት ባላቸው አገራት ላይ የከፋ የኢኮኖሚ እና የማህበራዊ ቀውስ ሊያስከትል ይችላል። አሜሪካ ድጋፍ ካቋረጠችባቸው ተቋማት መካከል የአፍሪካ ኢኮኖሚ ኮሚሽን (ECA) እና የተባበሩት መንግስታት የንግድ እና ልማት ጉባኤ (UNCTAD) መገኘታቸው፣ በአህጉሪቱ የሚካሄዱ የፖሊሲ ማሻሻያዎችን እና የንግድ ትስስር ስራዎችን ክፉኛ ያዳክማል። በተለይም ኢትዮጵያ መቀመጫነቱን አዲስ አበባ ላደረገው የአፍሪካ ኢኮኖሚ ኮሚሽን የምታደርገው ድጋፍ መሳሳት፣ በአገሪቱ የሚንቀሳቀሱ የዲፕሎማሲያዊ እና የኢኮኖሚ ተቋማት ላይ የመቀነስ አዝማሚያ ሊያመጣ ስለሚችል፣ ይህ ሁኔታ ቀጥተኛ የውጭ ምንዛሬ ግኝት እና የሥራ ዕድል ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ይኖረዋል።
በሌላ በኩል፣ እንደ የተባበሩት መንግስታት የሴቶች ድርጅት (UN Women)፣ የህዝብ ፈንድ (UNFPA) እና በጦርነት ቀጠና ያሉ ህጻናት ጉዳይ ልዩ ተወካይ ቢሮ ያሉ ተቋማት ከአሜሪካ የሚገኝ ፈንድ መቋረጡ፣ በኢትዮጵያ ሰብአዊ ድጋፍ በሚሹ አካባቢዎች የሚከናወኑ ስራዎችን አደጋ ላይ ይጥላል። በተለይም በግጭት እና በተፈጥሮ አደጋ ሳቢያ የተጎዱ ህጻናትን እና ሴቶችን ለመርዳት የሚዘረጉ ፕሮግራሞች የገንዘብ ምንጭ በማጣታቸው ምክንያት ሊቆሙ ይችላሉ። በተጨማሪም፣ አሜሪካ ከታዳሽ ኃይል (IRENA) እና ከአየር ንብረት ለውጥ (UNFCCC) ስምምነቶች መውጣቷ፣ ኢትዮጵያ እንደ አረንጓዴ አሻራ እና የኃይል ማመንጫ ፕሮጀክቶች ላሉ ታላላቅ ስራዎቿ የምታገኘውን ዓለም አቀፍ የፋይናንስ እና የቴክኖሎጂ ድጋፍ ሊያቀጭጭው ይችላል።
ይህ የአሜሪካ ውሳኔ በአፍሪካ ቀጠና አዲስ የፖለቲካ ሽግሽግ እንዲፈጠርም መንገድ ይከፍታል። አሜሪካ በገንዘብ እና በዲፕሎማሲ የምታደርገውን ተሳትፎ ስትቀንስ፣ እንደ ቻይና ያሉ ኃያላን አገራት በነዚህ ተቋማት ውስጥ ያላቸውን ድምፅ በማጎልበት እና ክፍተቱን በራሳቸው የገንዘብ ድጋፍ በመሙላት በኢትዮጵያ እና በጎረቤት አገራት ላይ ያላቸውን ተፅዕኖ ይበልጥ እንዲያሰፉ ዕድል ይሰጣቸዋል።
ይህም አገራት የውጭ ፖሊሲያቸውን ዳግም እንዲፈትሹ እና ከአሜሪካ ይልቅ ወደ ምስራቁ ዓለም ይበልጥ እንዲያዘነብሉ የሚያስገድድ የጂኦ-ፖለቲካዊ ጫና ይፈጥራል። በአጠቃላይ የአሜሪካ ከዓለም አቀፍ መድረክ ራሷን ማግለል፣ እንደ ኢትዮጵያ ላሉ አገራት የልማት ግባቸውን ለማሳካት አዳዲስ አጋሮችን እንዲፈልጉ የሚያስገድድ የሽግግር ወቅት ይሆናል።
ፌስቡክ፡ https://web.facebook.com/addisreporternews/
ዌብሳይት፡ https://addisreporter.com/
ኢሜል፡ info@addisreporter.com
ቴሌግራም፡ https://t.me/addisreporter2
X፡ https://x.com/addisreporter
ስልክ ቁጥር፡ +251981866434 / +251116393393
