የመኖሪያ ቤት አብዮት? አዲስ የቤት ፖሊሲ ጸደቀ፤ ሁሉም እንደ አቅሙ…

አዲስ ሪፖርተር – አቅምን ያገናዘበ፣ ተደራሽና በዘላቂነት ሊቀርብ የሚችል የመኖሪያ ቤት አቅርቦትን ለማረጋገጥ የሚያስችል አዲስ የቤት ልማት ፖሊሲ በሙሉ ድምፅ መጽደቁ ይፋ ሆኗል። በከተማም ሆነ በገጠር የሚኖሩ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዜጎችን ህይወት በቀጥታ የሚነካው ይህ ውሳኔ ይፋ የሆነው የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባካሄደው 5ኛ መደበኛ ስብሰባ ነው።

ይህ የፖሊሲ ማዕቀፍ መጽደቅ ቀደም ሲል በዘርፉ ይታዩ ለነበሩት አበይት ችግሮች ዘላቂ መፍትሔ ለመስጠት ያለመ በመሆኑ፣ ለዜጎች የተሻለ የኑሮ ምዕራፍ እንደሚከፍት ይጠበቃል። ዜናውን የሰሙ “ያድርገው” በሚል ምኞታቸውን ገልጸዋል። ዜናው ከምርጫ አጀንዳ በላይ ሆኖ ተተግብሮ ሊያዩት እንደሚገባ ጉጉታቸውን የገለጹም አሉ። ይህ አዲስ የቤት ልማት ፖሊሲ ከማንኛውም ጊዜ በላይ የዜጎችን ጥቅም እና ተጠቃሚነት ማዕከል ያደረገ መሆኑ ልዩ ያደርገዋል። የዜጎችን ሁሉ አቀፍ ፍላጎት የሚያካትት መሆኑ የሚገለጸው ደግሞ የጸደቀው ፖሊሲ ባካተታቸው ጭብጦች ነው።

 ቀደም ባሉት ጊዜያት የቤት አቅርቦት መርሃ ግብሮች በአብዛኛው መካከለኛ ገቢ ያላቸውን ወይም የተወሰኑ የህብረተሰብ ክፍሎችን ላይ ያነጣጠሩ ነበሩ። አዲሱ ፖሊሲ ግን “አቅምን ያገናዘበ”  የሚለውን መርህ በግንባር ቀደምትነት ማስቀመጡ ትልቁ ለውጥ ነው። ይህም ማለት፤ ቤትን መግዛት ለተሳናቸው ወይም ለተቸገሩ የኅብረተሰብ ክፍሎች የኪራይ ቤት ድጎማ ወይም ልዩ የማህበራዊ መኖሪያ ቤት አማራጮች ሊፈጠሩ ይችላሉ።

እንደየገቢያቸው ደረጃ የሚመጥናቸውን የቤት አቅርቦት ዓይነቶች (ለምሳሌ፡ የቁጠባ፣ የህብረት ሥራ ማህበራት ወይም የግል ገንቢዎች አማራጮች) በስፋትና በተደራሽነት የማግኘት ዕድል ይኖራቸዋል።

ምክር ቤቱ እንዳመላከተው፣ ባለፉት ዓመታት ጥረቶች ቢደረጉም አሁንም የአቅርቦትና የፍላጎት ከፍተኛ አለመመጣጠን አለ። ፖሊሲው ይህንን ክፍተት ለመድፈን የተለያዩ የፋይናንስ ምንጮችንና የቤት ግንባታ ዘዴዎችን በመጠቀም በዘርፉ የሚታየውን ከፍተኛ የቤት እጥረት ለመቅረፍ እንደሚያስችል ይታመናል። ይህ ደግሞ በከተሞች የሚስተዋለውን ከፍተኛ የቤት ኪራይ ጭማሪና የህገወጥ ሰፈራ ችግሮችን በሂደት ይቀንሳል ተብሎ ተገልጿል።

ፖሊሲው በከተማና በገጠር ለሚኖሩ ሁሉ መዘጋጀቱ ሌላው ልዩ ትኩረት የተሰጠው ጉዳይ ነው። ይህም የቤት ልማትንና መሠረተ ልማትን ከከተማ ልማት ጋር ብቻ አጣብቆ የማየት ልምድን በመተው፣ የገጠር ነዋሪዎችም ጥራቱን የጠበቀ እና ለኑሮ ምቹ የሆነ የመኖሪያ ቤት እንዲኖራቸው ትኩረት ይሰጣል።

ይህ አዲስ ፖሊሲ መዘጋጀቱ ከባዶ የመጣ ሳይሆን፣ ቀደም ሲል የነበሩ የቤት አቅርቦት መርሀ ግብሮች በገጠሟቸው ተግዳሮቶች ላይ የተመሰረተ ነው። ፖሊሲው በዋናነት የሚፈታቸው የቀደሙ ችግሮች ውስጥ ቀደም ሲል የነበሩት ፕሮጀክቶች በአብዛኛው በመንግሥት በጀት ላይ ጥገኛ በመሆናቸው ምክንያት፣ የቤት አቅርቦቱ መጠን ከፍላጎቱ ጋር ተመጣጣኝ አልነበረም፣ እንዲሁም የፕሮጀክቶቹ ቀጣይነትና ፋይናንስ ዘላቂነት ጥያቄ ውስጥ ይገባ ነበር።

 አዲሱ ፖሊሲ በዘላቂነት ሊቀርብ የሚችል የመኖሪያ ቤት አቅርቦት ላይ ትኩረት በማድረግ፣ የግሉን ዘርፍና የኅብረት ሥራ ማህበራትን ተሳትፎ የሚያጠናክር፣ እንዲሁም ዘመናዊና ወጪ ቆጣቢ የግንባታ ቴክኖሎጂዎችን የሚጠቀምበትን ማዕቀፍ ይዘረጋል ተብሏል። የቤት ልማት የፋይናንስ ሥርዓቶች ውስብስብና ተደራሽነታቸው የጠበበ ነበር። በተጨማሪም፣ አንዳንድ ፕሮጀክቶች በግልጽነትና በተጠያቂነት መጓደል ይከሰስባቸው ነበር።

ፖሊሲው አስተማማኝና ተደራሽ የቤት ፋይናንስ አማራጮችን በማስፋፋት፣ የቤት ብድር አቅርቦት ዘዴዎችን በማመቻቸትና ለሁሉም የገቢ ደረጃ የሚስማሙ የቁጠባ መርኃ ግብሮችን በማስተዋወቅ ችግሩን ይፈታል ተብሎ ታምኖበታል። በተጨማሪም፣ የፖሊሲና የሕግ ማዕቀፍ ማዘጋጀት አስፈላጊ በመሆኑ፣ ይህ አዲስ ማዕቀፍ የአፈጻጸም ግልጽነትንና ተጠያቂነትን የሚያሰፍን ይሆናል ተብሏል። 

ብዙ የቤት ልማት ዕቅዶች የከተማ ነዋሪዎችን ብቻ ያማከሉ ነበሩ። እንዲሁም፣ በዝቅተኛ የገቢ ደረጃ ላይ የሚገኙ የማህበረሰብ ክፍሎች የመኖሪያ ቤት የማግኘት እድላቸው በጣም ዝቅተኛ ነበር።

 አዲሱ ፖሊሲ በከተማና በገጠር ለሚኖሩ ሁሉም ዜጎች የመኖሪያ ቤት አቅርቦትን ማረጋገጥ ዋነኛ ዓላማው አድርጎ በመነሳቱ፣ የገጠር መኖሪያ ቤት ደረጃዎችን ለማሻሻል የሚያስችሉ እቅዶችን ያካትታል ተብሎ ይጠበቃል። በተጨማሪም፣ ፖሊሲው እንደ አቅማቸው የቤት ባለቤት የሚሆኑበትን አማራጮች ለማስፋት በማቀድ፣ ሰፋ ያለ የቤት ምርጫዎችን አይነቶችንና ዋጋዎችን ያቀርባል።

ምክር ቤቱ የረቂቅ ፖሊሲውን ሐሳብ ላይ በሰፊው ከተወያየበት እና ይበልጥ እንዲበለጽግ ግብዓቶችን ካካተተ በኋላ በሙሉ ድምፅ መወሰኑ፣ ለጉዳዩ ከፍተኛ ትኩረት እንደተሰጠው ያሳያል። አሁን ፖሊሲው ከጸደቀበት ቀን ጀምሮ ወደ ሥራ በመግባቱ፣ የሚጠበቀው ዋናው ውጤት ዜጎች አቅማቸው የሚፈቅደውን፣ ተደራሽ እና አስተማማኝ የመኖሪያ ቤት ባለቤት የሚሆኑበትን አማራጮች ማየትና የቤት እጥረት ችግርን በዘላቂነት መፍታት ነው። በዚህ አዲስ የቤት ልማት ምዕራፍ፣ የዜጎች የመኖሪያ ቤት ፍላጎት ከማህበራዊ ፍትህና ከኢኮኖሚያዊ ዕድገት ጋር ተጣምሮ ምላሽ ያገኛል ተብሎ በሰፊው ይጠበቃል።

ምክር ቤቱ ያጸደቀው የቤት ልማት ፖሊሲ፣ ከዚህ ቀደም የነበሩትን ስትራቴጂዎችና ፕሮግራሞች ድክመት ታሳቢ በማድረግ፣ የቤት አቅርቦትን ለመጨመርና ፍትሃዊ ለማድረግ የሚያስችሉ በርካታ ዝርዝር ጉዳዮችን አካቷል። ምንም እንኳን የፖሊሲው ሙሉ ሰነድ ይፋ ባይደረግም፣ ከዓላማዎቹና ከተቀመጡት መርሆዎች በመነሳት የሚጠበቁት ቁልፍ ፕሮግራሞች እና የትኩረት አቅጣጫዎች መካከል ፤ፖሊሲው የዜጎችን የገቢ መጠንና የመክፈል አቅም መሠረት ያደረጉ የተለያየ ደረጃ ያላቸው የቤት አቅርቦት አማራጮችን ያቀርባል ተብሎ ይጠበቃል፡

የገቢ ደረጃ የቤት አቅርቦት ዓይነት የሚጠበቁ ድጋፎች ዝቅተኛ ገቢ የማህበራዊ መኖሪያ ቤቶች ወይም የኪራይ ድጎማ ነፃ ወይም እጅግ በጣም ዝቅተኛ ኪራይ፣ የመንግሥት ድጎማ መካከለኛ ገቢ የቁጠባ ቤቶች፣ የህብረት ሥራ ማህበራት ቤቶች ዝቅተኛ የወለድ ብድር፣ የመሬት አገልግሎት ድጋፍ፣ ቀረጥ ቅናሽ ከፍተኛ ገቢ የግል ገንቢዎች ቤቶች ፈጣን የፈቃድ አሰጣጥ፣ የመሠረተ ልማት ማሟላት ናቸው።

ዜጎች በቂ ገንዘብ ባይኖራቸውም እንኳ ቤታቸውን እንዲገዙ የሚያስችል የረጅም ጊዜና ምቹ የወለድ ተመን ያለው የቤት ብድር ሥርዓት ማቋቋም ትልቅ ትኩረት ያገኛል። የቤት ልማትን ዘላቂና መጠነ ሰፊ ለማድረግ የግሉ ዘርፍ ተሳትፎ ወሳኝ በመሆኑ፣ ፖሊሲው ለገንቢዎች ማበረታቻዎችን ይዟል፡

የግል ገንቢዎች በሚገነቡት የመኖሪያ ሕንፃ ውስጥ የተወሰነውን መቶኛ ፤ለምሳሌ 10% – 20%፤ ለዝቅተኛ ገቢ ተጠቃሚዎች በአቅም ደረጃ በተወሰነ ዋጋ እንዲያቀርቡ የሚያስገድድ ወይም የሚያበረታታ ሕግ ሊካተት ይችላል።

የመኖሪያ ቤት ግንባታ ግብዓቶች ፤እንደ ሲሚንቶ፣ ብረት፤ ዋጋ መናር የቤት ዋጋን ስለሚጨምር፣ ፖሊሲው ለቤት ግንባታ የሚሆኑ ቁሳቁሶች ላይ ቀረጥና ታክስ ቅናሽ እንዲደረግ ሊያካትት ይችላል።  የግል ባለሀብቶችና ባንኮች ለቤት ልማት ፋይናንስ የመስጠት ፍራቻን ለመቀነስ የሚረዳ የመንግሥት የዋስትና ፈንድ ማቋቋም ይቻላል። ፖሊሲው ከዚህ በፊት በአብዛኛው የከተማ ልማት ላይ ብቻ ያተኮረውን አካሄድ በመቀየር፣ የተቀናጀ ዕቅድን ያስገድዳል። 

የገጠር ቤቶችን ዘላቂነት፣ ጥራትና ምቹነት ለማሻሻል የሚያስችሉ የቴክኒክ ድጋፎችና የብድር ማመቻቸት ፕሮግራሞች ይተገበራሉ። ከዋና ከተማ ውጭ ባሉ የክልል ከተሞች ላይ የቤት ልማትን በማበረታታት፣ በዋና ከተማው ላይ ያለውን የፍላጎት ግፊት መቀነስና የቤት ዋጋን ማረጋጋት አጋዥ ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል።

ወጪ ቆጣቢ፣ ፈጣንና ጥራቱን የጠበቀ ግንባታ የሚያስችሉ ቅድመ-ግንባታና  እና ሌሎች የዘመናዊ የግንባታ ቴክኖሎጂዎችን አጠቃቀም ግዴታ ማድረግ ወይም ማበረታታት።በዘርፉ ያለውን የሰው ኃይል ዕውቀትና ችሎታ በማሳደግ፣ የፕሮጀክቶችን አፈጻጸም ጥራትና ፍጥነት ማረጋገጥ ፖሊሲው እንደሚያግዝ ይጠበቃል።

አዲሱ የቤት ልማት ፖሊሲ በኢኮኖሚው ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ ሰፊ ቢሆንም፣ ዋነኛውና ቀጥተኛው ተጽዕኖ የሚታየው በሦስት ዋና ዋና ዘርፎች ላይ ነው።የኮንስትራክሽን እና የማምረቻ ኢንዱስትሪዎች  ዘርፍ ከፖሊሲው ትልቁን እና ፈጣን የሆነውን ተነሳሽነት ያገኛል።አዲስና መጠነ ሰፊ የቤት ልማት ፕሮግራሞች ሲጀመሩ፣ብዙ የሥራ ዕድሎች ይፈጠራሉ። እነዚህም ከግንባታ ሠራተኞች፣ መሐንዲሶች፣ ዲዛይነሮች እስከ አነስተኛና መካከለኛ ተቋራጮች ድረስ ያሉትን ያጠቃልላል።

የቤት እጦትን ለመቅረፍ በሚል በመንግሥት፣ በግል ባለሀብቶችና በህብረት ሥራ ማህበራት በኩል የሚፈስው ገንዘብ በከፍተኛ ደረጃ ይጨምራል። ይህ ኢንቨስትመንት የኮንስትራክሽን ኩባንያዎችን አቅም ያጎለብታል።

እንደ ሲሚንቶ፣ ብረት፣ እንጨትና ሌሎች የማጠናቀቂያ ቁሳቁሶች ያሉ የአገር ውስጥ ምርቶች ፍላጎት በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል። ይህም ደግሞ የኢንዱስትሪ ማምረቻ ዘርፎች እንዲስፋፉ እና የጥራት ደረጃቸውን እንዲያሻሽሉ ያነሳሳል። በተለይም ፖሊሲው የዘመናዊ የግንባታ ቴክኖሎጂዎችን አጠቃቀም የሚያበረታታ ከሆነ፣ ለዚህ የሚውሉ የግብዓት ማምረቻ ፋብሪካዎች ይስፋፋሉ።

የፖሊሲው ዋና ዓላማ አንዱ የቤት አቅርቦትን በአቅም ደረጃ ተደራሽ ማድረግ ነው። ይህ ደግሞ በፋይናንስ ዘርፍ ላይ ትልቅ ለውጥ ያመጣል። ፖሊሲው አስተማማኝና ተደራሽ የቤት ፋይናንስ አማራጮችን ስለሚያጎላ፣ ባንኮችና የፋይናንስ ተቋማት የቤት ብድር አገልግሎቶቻቸውን በስፋት እንዲያቀርቡ ይገደዳሉ። ይህም የብድር መጠኑንና የአገልግሎት አድማሱን በእጅጉ ያሰፋዋል።

የቤት ባለቤትነትን በቁጠባ መሠረት ያደረጉ ፕሮግራሞች ስለሚበረታቱ፣ የቁጠባ ተቋማት አገልግሎት ይጠናከራል፣ እንዲሁም የሕዝቡ የረጅም ጊዜ ቁጠባ ባህል ይጎለብታል። ለዝቅተኛ ገቢ ተጠቃሚዎች የኪራይ ድጎማ ወይም የቤት ዋስትና ፈንዶች የመሳሰሉ አዳዲስ የፋይናንስ ዘዴዎችና መሣሪያዎች በፋይናንስ ገበያው ውስጥ እንዲገቡና እንዲተገበሩ ያደርጋል።

ምንም እንኳን ቀጥተኛ የኢኮኖሚ ዘርፍ ባይሆንም፣ ፖሊሲው ለዜጎች ማህበራዊ ደህንነት ከፍተኛ ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ያስገኛል። የቤት አቅርቦት ሲጨምር እና ፍላጎትና አቅርቦት ሲመጣጠን፣ በተለይ በከተሞች የሚስተዋለው ከፍተኛ የቤት ኪራይ ዋጋ ይረጋጋል ወይም ይቀንሳል። ይህ ደግሞ የዜጎችን ወጪ የሚቀንስ በመሆኑ፣ ገቢያቸው ለሌሎች አስፈላጊ ነገሮች ምግብ፣ ትምህርት፣ ጤና እንዲውል ያደርጋል።

ዜጎች እንደ አቅማቸው የቤት ባለቤት ሲሆኑ፣ ቤቱ እንደ ዋስትና ሆኖ የኢኮኖሚ አቅማቸውን ይጨምራል። ይህም አነስተኛ ኢንተርፕራይዞችን ለመጀመር ወይም ለማስፋፋት የብድር የማግኘት ዕድል ይፈጥራል።

የተረጋጋና ጥራት ያለው መኖሪያ ቤት ማግኘቱ የቤተሰብ አባላትን ጤና እና የልጆችን የትምህርት ውጤት እንደሚያሻሽል በብዙ ጥናቶች ተረጋግጧል። ፖሊሲው በመጀመሪያ የኮንስትራክሽን ዘርፉን በግንባታና በማምረቻ ግብዓት ፍላጎት በኩል ያንቀሳቅሳል። ይህ እንቅስቃሴ ደግሞ የፋይናንስ ዘርፉን ለብድርና ለቁጠባ አገልግሎቶች መስፋፋት ያነሳሳል። እነዚህ ሁሉ ጥረቶች የዜጎችን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ደህንነት በማሻሻል አጠቃላይ የኢኮኖሚ ዕድገት እንዲመጣ ያደርጋሉ። በኢትዮጵያ አውድ ይህ አዲስ የቤት ልማት ፖሊሲ ከመርሆዎች ባሻገር ወደ ውጤታማ ትግበራ እንዲሸጋገር፣ መንግሥት በዋናነት  ወሳኝ ተግባራት ላይ ትኩረት ማድረግ ይኖርበታል፡

የሕግና የተቋም አቅም ማጎልበት እና ፖሊሲው እንደጸደቀ፣ ወዲያውኑ የገቢ ደረጃን የመለየት ዘዴዎችን፣ የብድር አሰጣጥ ሥርዓቶችን እና የቤት ምደባ መስፈርቶችን የሚዘረዝሩ ግልጽና ከሙስና የጸዱ መመሪያዎች መዘጋጀት እንዳለባቸው ይገለጻል። የመሬት ምደባ፣ የገንዘብ አጠቃቀምና የቤት ግንባታ ጥራት ላይ የጠነከረና ገለልተኛ ቁጥጥር ሥርዓት መዘርጋት። የተጠያቂነት አሠራር ግልጽ ሆኖ ካልተቀመጠ፣ የቀደሙ የአሠራር ግድፈቶች ሊደገሙ ይችላሉ ተብሎ ተሰግቷል።

በቤት ልማት፣ በከተማ ልማት፣ በፋይናንስና በመሬት አስተዳደር ዘርፎች መካከል የተቀናጀና መረጃ የሚለዋወጥበት የተሳለጠ የመንግሥት አሠራር መፍጠር ተገቢ ነው። መሬት በኢትዮጵያ የቤት ልማት ዋነኛ ችግር ነው። ፖሊሲው ይሳካ ዘንድ ይህንን ችግር በብቃት መፍታት ያስፈልጋል። ለተለያዩ የገቢ ደረጃዎች የተዘጋጁ የቤት ልማት ፕሮግራሞችን ለመደገፍ የሚያስችል በቂ መሬት በፍጥነት ማዘጋጀት እና በመሠረተ ልማት ማሟላት ውሃ፣ መብራት፣ መንገድ።

 ለመንግሥት የቤት ልማትም ሆነ ለግል ባለሀብቶች የሚቀርበው መሬት ምደባ ሂደት ፍትሃዊ፣ ግልጽና ወጥ በሆነ መንገድ እንዲከናወን ማድረግ። ፖሊሲው የአቅምን ያገናዘበ የቤት ባለቤትነትን እንዲያሳካ፣ የገንዘብ ሥርዓቱ ለውጥ ያስፈልገዋል።

ለቤት ልማት ብቻ የሚያተኩሩ፣ የረጅም ጊዜ ብድር የሚያቀርቡ እና የብድር ስጋትን የሚካፈሉ ልዩ የፋይናንስ ተቋማት እንደ የቤት ብድር ባንኮች እንዲቋቋሙ ማበረታታት ወይም ያሉትን ማጠናከር። በተለይ ለዝቅተኛና መካከለኛ ገቢ ዜጎች፣ ቁጠባን ከቤት ባለቤትነት ጋር በቀጥታ የሚያገናኙ ማራኪ የቁጠባ ጥቅሞችን ማዘጋጀት።

ወጪንና ጊዜን የሚቀንሱ ዘመናዊና ፈጣን የግንባታ ቴክኖሎጂዎችን ለምሳሌ፣ ቀድሞ የተዘጋጁ ክፍሎች – ወደ አገር ውስጥ በማስገባትና የአገር ውስጥ አምራቾችን በማጠናከር በስፋት እንዲተገበሩ ማድረግ።

የአገር ውስጥ የሲሚንቶና የብረት ፋብሪካዎች የቤት ልማት ፍላጎትን እንዲያሟሉ አቅማቸውን ማሳደግ፣ እንዲሁም ከውጭ የሚገቡ የማጠናቀቂያ ቁሳቁሶች ላይ ጥገኛ መሆንን መቀነስ።

የኅብረት ሥራ ማኅበራት ቤቶችን በጥራትና በዝቅተኛ ወጪ እንዲገነቡ የቴክኒክ ድጋፍ፣ ብድር እና ቀለል ያለ የመሬት አሰጣጥ ሥርዓት መፍጠር። መንግሥትና የግል ባለሀብቶች በጋራ የሚሰሩበት  ግልጽና ማራኪ የቤት ልማት ማዕቀፍ በማዘጋጀት የግሉ ዘርፍ በጅምላ የቤት ልማት ፕሮጀክቶች ላይ ኢንቨስት እንዲያደርግ ማበረታታት።

እነዚህን ቁልፍ የትኩረት አቅጣጫዎች በተቀናጀና በተጠያቂነት መንፈስ መተግበር ከተቻለ፣ አዲሱ የቤት ልማት ፖሊሲ በኢትዮጵያ ለሚሊዮኖች ዜጎች ተስፋ የሰነቀውን አቅምን ያገናዘበና ዘላቂ የመኖሪያ ቤት የማግኘት መብት ወደ እውንነት የመቀየር ከፍተኛ ዕድል ይኖረዋል።

ይህ አዲስ ፖሊሲ ተግባራዊ መሆን ሲጀምር፣ ከሁሉም በላይ የሚያስፈልገው ጠንካራ የሕግ ማዕቀፍ፣ በየደረጃው ያለውን የአፈጻጸም ቁጥጥርና የፖሊሲውን መርሆዎች የሚያስፈጽሙ ግልጽ መመሪያዎች ናቸው። ዜጎች እንደ የገቢያቸው መጠን የተለያየ ምርጫ እንዲያገኙ፣ የቤት ልማቱ ዘርፍ ቀልጣፋና ከሙስና የጸዳ እንዲሆን ማስቻል የፖሊሲው ትልቁ ፈተና ይሆናል።

ፌስቡክ፡ https://web.facebook.com/addisreporternews/
ዌብሳይት፡ https://addisreporter.com/
ኢሜል፡ info@addisreporter.com
ቴሌግራም፡ https://t.me/addisreporter2
X፡ https://x.com/addisreporter
ስልክ ቁጥር፡ +251981866434 / +251116393393