ይህ ስትራቴጂካዊ ጉዞ ኢትዮጵያ ለቀጠናው “የኃይል ማዕከል” (Energy Hub) በመሆን የምታደርገውን ጥረት ይበልጥ የሚያጠናክር ሲሆን፣ በተለይም የታላቁ የህዳሴ ግድብ ከሌሎች የሃይል ማመንጫዎች ጋር ተደምሮ ለአፍሪካ ቀንድ አስተማማኝ የታዳሽ ኃይል አቅርቦት ዋስትና ይሆናል።
በአለባቸው ጉብሳ- ነፃ አስተያየት
አዲስ ሪፖርተር – ባለፈው ሳምንት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ የጎረቤት ሀገራት መሪዎችን (የሶማሊያ፣ የጅቡቲ እና የኬንያ) በሶማሌ ክልል ጋብዘው ያስመረቋቸው የአይሻ የንፋስ ኃይል ማመንጫ እና የሸበሌ ሪዞርት ፕሮጀክቶች የአፍሪካ ቀንድን ጂኦ-ፖለቲካ ገጽታ ወደ አዲስ ምዕራፍ የሚያሸጋግር ከመሆኑም በላይ በወቅቱ መሪዎቹ በጅግጅጋ ከተማ የተደረገላቸው ሕዝባዊ ደማቅ አቀባበል ሃገራቱ የሕዝብ ለሕዝብ ትስስር ጥብቅ መሆኑን በግልፅ ያሳየ ነበር።
ይህ ጉብኝት ኢትዮጵያ በቀጠናው ያላትን ዲፕሎማሲያዊ ተሰሚነት ከማሳየቱም በላይ፣ ሀገራቱ ልዩነቶቻቸውን ወደ ጎን በመተው በጋራ የልማት አጀንዳዎች ላይ እንዲያተኩሩ ትልቅ መነሳሳትን የፈጠረ ነበር። ኢትዮጵያ አካባቢውን ከግጭት ቀጠናነት ወደ ልማት ኮሪደርነት ለመቀየር ያላትን ቁርጠኝነት ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ያበሰረችበት ክስተት ሆኖ ተመዝግቧል።
ይህ ስትራቴጂካዊ ጉዞ ኢትዮጵያ ለቀጠናው “የኃይል ማዕከል” (Energy Hub) በመሆን የምታደርገውን ጥረት ይበልጥ የሚያጠናክር ሲሆን፣ በተለይም የታላቁ የህዳሴ ግድብ ከሌሎች የሃይል ማመንጫዎች ጋር ተደምሮ ለአፍሪካ ቀንድ አስተማማኝ የታዳሽ ኃይል አቅርቦት ዋስትና ይሆናል። ከኃይል ትስስሩ ባለፈ፣ በሶማሌ ክልል የተጀመሩት የጋዝ ማውጣት እና የአፈር ማዳበሪያ ፋብሪካ ግንባታዎች ሲጠናቀቁ፣ ቀጠናው በምግብ ዋስትና ራሱን እንዲችልና በኢንዱስትሪ እንዲተሳሰር በማድረግ ረገድ የማይተካ ሚና ይጫወታሉ። እነዚህ የተቀናጁ የልማት ስራዎች ለቀጠናው ሰላምና ደህንነት የጋራ ምሶሶ በመሆን፣ ሀገራቱን በኢኮኖሚ ያስተሳስራሉ።
በሌላ በኩል፣ ይህ በቀጠናው እየታየ ያለው ፈጣን የኢኮኖሚ ውህደት እና የልማት ዲፕሎማሲ፣ ከዚህ የትብብር ማዕቀፍ ውጭ ለሆኑ ሀገራት ትልቅ ስጋትና ግፊት ይዞ መጥቷል። በተለይም ኤርትራ ከእነዚህ ስትራቴጂካዊ የኢነርጂ እና የመሰረተ ልማት ትስስሮች መገለሏ፣ በሂደት በቀጠናው ውስጥ “የበይ ተመልካች” እና “ገለልተኛ መንግስት” (Pariah State) እንድትሆን ሊያደርጋት ይችላል። በመሆኑም፣ አሁን ላይ በሶማሌ ክልል የታየው የተግባር ዲፕሎማሲ ኢትዮጵያ የአፍሪካ ቀንድ የኢኮኖሚ፣ የሰላምና ደህንነት መሪ መሆኗን የሚያረጋግጥና የቀጠናውን የወደፊት ዕጣ ፈንታ በጋራ ተጠቃሚነት ላይ ለመገንባት የሚያስችል ታሪካዊ እርምጃ ነው።
በመሆኑም በዚህ የመልካ ፓለቲካ ትንታኔ በሶማሌ ክልል የተከናወነውን የመሪዎች ታሪካዊ ጉብኝት መነሻ በማድረግ፣ የኢትዮጵያን የቀጠናዊ መሪነት ሚና እና አካባቢውን ከግጭት ቀጠናነት ወደ ልማት ኮሪደር ለመቀየር የሚደረገውን የጂኦ-ፖለቲካዊ ሽግግር በዝርዝር ይዳስሳል። በተጨማሪም የታላቁ ህዳሴ ግድብን እና የኮይሻን ፕሮጀክቶች ፋይዳ በማካተት ኢትዮጵያ የኃይል ማዕከል (Energy Hub) የመሆን ራዕይዋን፣ የጋዝ ልማትና የማዳበሪያ ፋብሪካ ፕሮጀክቶች ለቀጠናው የምግብ ዋስትና ያላቸውን ስትራቴጂካዊ ፋይዳ፣ እንዲሁም ኤርትራ ከዚህ ትስስር መገለሏ የሚፈጥርባትን ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጫና በጥልቀት ይተነትናል።
ከግጭት ቀጠናነት ወደ ልማት ኮሪደር
ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ የጎረቤት ሀገራት መሪዎችን በሶማሌ ክልል ጋብዘው ፕሮጀክቶችን ማስመረቃቸው ትልቅ የጂኦ-ፖለቲካዊ ድል ተደርጎ ይወሰዳል። ይህ ጉብኝት ኢትዮጵያ በቀጠናው ያላትን ተሰሚነት እና የመሪነት ሚና የሚያሳይ ሲሆን፣ ሀገራቱ ያላቸውን ልዩነት ወደ ጎን በመተው በጋራ የልማት አጀንዳዎች ላይ ማተኮር መጀመራቸውን ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ያበሰረ ክስተት ነው። ይህ አይነቱ ከፍተኛ የዲፕሎማሲ ግንኙነት በሀገራቱ መካከል ለዘመናት የቆዩ ጥርጣሬዎችን በማስወገድ፣ በአዲስ መተማመን ላይ የተመሰረተ ቀጠናዊ ትብብር ለመገንባት መሰረት ይጥላል።
ኢትዮጵያ የምታራምደው “የጎረቤት ሀገር ሰላም ለኔም ሰላም ነው” የሚለው መርህ፣ ከንድፈ-ሀሳብ ባለፈ በተጨባጭ የልማት ስራዎች መታጀቡ ለቀጠናው መረጋጋት ወሳኝ ነው። ሀገራት በኢኮኖሚና በመሰረተ ልማት ሲተሳሰሩ፣ አንዱ ሀገር በሌላው ላይ የሚኖረው ስጋት እየቀነሰ ይሄዳል። ይህ የጋራ ተጠቃሚነት ስሜት፣ በቀጠናው የሚስተዋሉ የፖለቲካ ውጥረቶችን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት የሚያስችል ምቹ ሁኔታ ከመፍጠሩም በላይ፣ ለቀጠናዊ ውህደት (Regional Integration) ትልቅ ሞተር ሆኖ ያገለግላል።
ይህ በልማት ላይ የተመሰረተ ግንኙነት ለቀጠናው ፀጥታና ደህንነት የሚሰጠው ፋይዳ እጅግ የላቀ ነው። ሀገራቱ በኢነርጂ፣ በንግድ እና በኢንዱስትሪ ሲቆራኙ፣ ለጋራ ደህንነታቸው ስጋት የሆኑ እንደ አል-ሸባብ ያሉ የሽብር ቡድኖችን እና ድንበር ተሻጋሪ ወንጀሎችን ለመከላከል ያላቸው ቁርጠኝነት ይጨምራል። የኢኮኖሚ ትስስሩ ለፀጥታ ትብብር እንደ ማበረታቻ (Incentive) በመሆን፣ መሪዎቹ በመረጃ ልውውጥ እና በጋራ ወታደራዊ ኦፕሬሽኖች ዙሪያ ጠንካራ የፖለቲካ ፈቃደኝነት እንዲያሳዩ ይገፋፋቸዋል።
ፕሮጀክቶቹ የተገነቡበት የሶማሌ ክልል ስትራቴጂካዊ መገኛ፣ አካባቢውን ከግጭት ቀጠናነት ወደ “የልማት ኮሪደርነት” የመቀየር ታላቅ ራዕይ አካል ነው። በታሪክ አጋጣሚ የድንበር አካባቢዎች የጦርነት እና የህገ-ወጥ እንቅስቃሴዎች ማዕከል ተደርገው ይወሰዱ የነበረውን እሳቤ በመቀየር፣ አሁን ላይ የኢነርጂ እና የንግድ መገናኛ መሆናቸው አዲስ ታሪክ እየጻፈ ነው። ይህ ለውጥ በድንበር አካባቢ የሚኖሩ ማህበረሰቦች የመንግስትን የልማት አጋርነት እንዲረዱ በማድረግ፣ ለዘላቂ ሰላም ግንባታ ህዝባዊ መሰረት ይፈጥራል።
ከሀገር ውስጥ ፖለቲካ አንጻርም፣ እንዲህ ያሉ ግዙፍ ፕሮጀክቶች በሶማሌ ክልል መከናወናቸው የኢትዮጵያን ብሔራዊ አንድነት ያጠናክራል። ዳር ላይ ያሉ ክልሎች የሀገሪቱ የኢኮኖሚ ዋልታ መሆናቸው፣ የማግለል ስሜቶችን በማስወገድ ረገድ ትልቅ የስነ-ልቦና ፋይዳ አለው። ይህም ክልሉ ከጎረቤት ሀገራት ጋር ያለውን የባህልና የቋንቋ ቁርኝት ለኢኮኖሚ ዲፕሎማሲ እንደ ድልድይ እንዲጠቀምበት በማድረግ፣ ኢትዮጵያ በምስራቅ አፍሪካ ያላትን የ”soft power” ተፅዕኖ በከፍተኛ ሁኔታ ያሳድገዋል።
የሶማሌ ክልሉ የጉብኝት እና የምርቃት ስነ-ስርዓት በአፍሪካ ቀንድ አዲስ የጂኦ-ፖለቲካ ሃይል አሰላለፍ መፈጠሩን ያመላከተ ነው። ኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ጥቅምን ለሰላም ግንባታ መሳርያ በማድረግ፣ ቀጠናው ከጦርነት እና ከረሃብ ዜና ወጥቶ በልማትና በፈጠራ እንዲታወቅ እያደረገች ያለችው ጥረት ውጤት እያመጣ መሆኑን ያሳያል። ይህ ጉዞ በቀጣይ ለሚገነቡት የአፍሪካ ቀንድ የሰላም እና የብልጽግና ስምምነቶች እንደ መነሻ (Blueprint) የሚያገለግል ተጨባጭ እርምጃ ነው።
ለቀጠናዊ የምግብ ዋስትና ያለው ፋይዳ
በሶማሌ ክልል የተገነባው የሸበሌ ሪዞርት እና መሰል ዘመናዊ መሠረተ ልማቶች በቀጠናው ያለውን የቱሪዝም እና የአገልግሎት ዘርፍ ወደ አዲስ ከፍታ የሚያሸጋግሩ ናቸው። ሪዞርቱ ለሀገራት መሪዎች፣ ለዓለም አቀፍ ተቋማት እና ለንግድ ማህበረሰቡ ምቹ የመሰብሰቢያ ማዕከል በመሆን “የንግድ ዲፕሎማሲን” (Business Diplomacy) ለማሳለጥ አይነተኛ ሚና ይጫወታል። እንዲህ ያሉ የላቁ መስተንግዶዎች የሚሰጡባቸው ማዕከላት መኖራቸው፣ ቀጠናው ለውጭ ኢንቨስትመንት ያለውን ሳቢነት ከመጨመሩም በላይ ድንበር ተሻጋሪ የንግድ ትስስርን የሚያጠናክሩ ስምምነቶች የሚፈረሙባቸው የልማት አውዶች ይሆናሉ።
ይህ የኢኮኖሚ ትስስር ይበልጥ ትርጉም የሚኖረው በሶማሌ ክልል የተጀመረው የጋዝ ማውጣት ፕሮጀክት ወደ ምርት ሲሸጋገር ነው። የተፈጥሮ ጋዝ ልማቱ ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለጎረቤት ሀገራትም የኢነርጂ እና የጥሬ ዕቃ ምንጭ በመሆን የቀጠናውን የኢንዱስትሪ ሽግግር ያፋጥነዋል። ይህ ግዙፍ ፕሮጀክት በቀጠናው የሚስተዋለውን የኃይል ፍላጎት ከመሙላቱም በላይ፣ ሀገራቱ ያላቸውን የተፈጥሮ ሀብት በጋራ በማልማትና በመጠቀም ረገድ አዲስ ምዕራፍ የሚከፍት ሲሆን፣ ይህም ምስራቅ አፍሪካን በዓለም አቀፍ የንግድ ካርታ ላይ ጎልታ እንድትታይ ያደርጋታል።
በክልሉ እየተገነባ ያለው የአፈር ማዳበሪያ ፋብሪካ ደግሞ የቀጠናው የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ የሚደረገውን ጥረት የሚቀይር (Game Changer) ፕሮጀክት ነው። የምስራቅ አፍሪካ ኢኮኖሚ በዋነኝነት በግብርና ላይ የተመሰረተ እንደመሆኑ፣ የማዳበሪያ አቅርቦት ዋነኛው የዕድገት ማነቆ ሆኖ ቆይቷል። ይህ ፋሪካ ተጠናቆ ምርት ሲጀምር፣ ኢትዮጵያም ሆነች ጎረቤት ሀገራት ማዳበሪያን ከሩቅ ሀገራት በከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ከማስመጣት ተላቀው፣ በአቅራቢያቸው በሚገኝና ተመጣጣኝ በሆነ ዋጋ እንዲያገኙ በማድረግ የግብርና ምርታማነትን በከፍተኛ ደረጃ ያሳድገዋል።
የምግብ ዋስትናን በራስ አቅም ማረጋገጥ መቻል ደግሞ ለቀጠናው ፖለቲካዊ ነፃነት እና መረጋጋት መሰረት ነው። የጎረቤት ሀገራት ገበሬዎች ከኢትዮጵያ የሚመረተውን ማዳበሪያ በመጠቀም ሰብላቸውን ማሳደግ ሲችሉ፣ ይህ ትስስር በሀገራቱ መካከል ያለውን ጥገኝነት ወደ “የጋራ ተጠቃሚነት” ይለውጠዋል። ይህም በቀጠናው ውስጥ የሚከሰቱ የምግብ እጥረቶችን እና ድርቅ የሚያስከትላቸውን ሰብአዊ ቀውሶች በዘላቂነት ለመከላከል የሚያስችል የኢኮኖሚ አቅም ከመፍጠሩም በላይ፣ የአህጉራዊውን ነፃ የንግድ ቀጠና ስምምነት በተግባር ለመተርጎም ትልቅ መሳርያ ይሆናል።
እነዚህ የተቀናጁ የኢንዱስትሪ ፕሮጀክቶች በቀጠናው የገበያ ዕድልን በማስፋት የሸቀጦች እና የሰዎች እንቅስቃሴ እንዲቀላጠፍ ያደርጋሉ። የጋዝ፣ የማዳበሪያ እና የኢነርጂ ምርቶች ድንበር ተሻግረው ለጎረቤት ሀገራት ሲቀርቡ፣ በምላሹ ደግሞ ሌሎች ምርቶችና አገልግሎቶች ወደ ኢትዮጵያ ይገባሉ። ይህ የንግድ ፍሰት በድንበር አካባቢ የሚኖሩ ማህበረሰቦችን የኑሮ ደረጃ ከማሻሻሉም በላይ፣ የኢኮኖሚ ውህደቱ ለዘላቂ ሰላም ዋስትና እንዲሆን ያደርጋል፤ ምክንያቱም የኢኮኖሚ ጥቅማቸው የተቆላለፈ ሀገራት ለግጭት ያላቸው ዕድል እጅግ አነስተኛ ስለሚሆን ነው።
ባጠቃላይ፣ በሶማሌ ክልል እየተከናወኑ ያሉ እነዚህ የልማት ስራዎች ኢትዮጵያ የምስራቅ አፍሪካን ኢኮኖሚ የማስተሳሰር ሚናዋን በተግባር እያረጋገጠች መሆኑን ያሳያሉ። የሸበሌ ሪዞርት ለዲፕሎማሲ፣ የጋዝ ምርቱ ለኢንዱስትሪ፣ እንዲሁም የማዳበሪያ ፋብሪካው ለምግብ ዋስትና የሚሰጡት ፋይዳ ተደምሮ፣ ቀጠናውን ከድህነት እና ከርዳታ ጥገኝነት ለማውጣት የሚደረገውን ትግል በድል ለማጠናቀቅ አይነተኛ አቅም ይሆናሉ። ይህ ሂደት ኢትዮጵያን እና ጎረቤቶቿን ወደ ተቀናጀ የብልጽግና ማማ የሚያሸጋግር የታሪካዊ ጉዞ መጀመሪያ ነው።
በመጀመሪያው አንቀጽ እና በሌሎችም ክፍሎች ላይ ታላቁ የህዳሴ ግድብን እና የኮይሻ የኃይል ማመንጫ ፕሮጀክትን በማካተት፣ ሀሳቡን ይበልጥ አጠናክሬ በስድስት አንቀጾች እንደሚከተለው አቅርቤዋለሁ።
ኢትዮጵያ እንደ ቀጠናው የኃይል ማዕከል (Energy Hub)
ኢትዮጵያ በታዳሽ የኃይል ምንጮች ያላትን እምቅ አቅም በመጠቀም ለጎረቤት ሀገራት የኤሌክትሪክ ኃይል ለማቅረብ የምታደርገው ጥረት፣ የቀጠናው የኢኮኖሚ ውህደት ዋነኛ ምሰሶ እየሆነ መጥቷል። ባለፈው ሳምንት በሶማሌ ክልል የተመረቀው የንፋስ ኃይል ማመንጫ ፕሮጀክት፣ ሀገሪቱ ካሏት የውሃ፣ የፀሐይ እና የጂኦ-ተርማል ሀብቶች በተጨማሪ የንፋስ ኃይልን በስፋት ወደ ልማት በማስገባት ለቀጠናው አስተማማኝ አማራጭ ለማቅረብ ያላትን ቁርጠኝነት ያሳያል። በተለይም ግንባታው ተጠናቆ ኃይል ማመንጨት የጀመረው ታላቁ የህዳሴ ግድብ እና በግንባታ ላይ ያለው ግዙፉ የኮይሻ የኃይል ማመንጫ ፕሮጀክት፣ ኢትዮጵያ በምስራቅ አፍሪካ ያላትን “የኃይል ማዕከል” (Energy Hub) የመሆን ራዕይ ወደማይናወጥ ደረጃ ያሸጋግሩታል።
ይህ የኢነርጂ ትስስር ከኢኮኖሚ አንጻር ሲታይ፣ የጎረቤት ሀገራትን የኢንዱስትሪ እንቅስቃሴ ለማሳለጥ አይነተኛ ሚና ይጫወታል። እንደ ኬንያ እና ጅቡቲ ያሉ ሀገራት ከኢትዮጵያ የሚያገኙት ተመጣጣኝ የኃይል አቅርቦት፣ የማምረቻ ወጪያቸውን በመቀነስ ምርቶቻቸውን በዓለም አቀፍ ገበያ ተወዳዳሪ እንዲያደርጉ ይረዳቸዋል። የህዳሴው ግድብ ማመንጨት የጀመረው ከፍተኛ መጠን ያለው ኃይል እና የኮይሻ ፕሮጀክት ወደፊት የሚጨምረው አቅም፣ የቀጠናው ሀገራት በኢንዱስትሪ ዘርፍ በከፍተኛ ፍጥነት እንዲያድጉና የጋራ የንግድ ልውውጣቸው እንዲጨምር በማድረግ የምስራቅ አፍሪካን የኢኮኖሚ ትስስር በጠንካራ መሠረት ላይ ይገነባዋል።
ከንግድ ሚዛን አንጻር፣ ኢትዮጵያ ከህዳሴው ግድብ እና ከኮይሻ የምታመነጨውን ትርፍ ኃይል ለውጭ ገበያ ማቅረቧ ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ እንድታገኝ ያስችላታል። ይህ ደግሞ ሀገሪቱ ለሌሎች ግዙፍ የመሰረተ ልማት ፕሮጀክቶች የሚውል ፋይናንስ እንድታመነጭ ይረዳታል። በተመሳሳይ መልኩ፣ ገዢ ሀገራት ከቅሪተ አካል ነዳጅ የሚመነጭ ውድ ኤሌክትሪክን በኢትዮጵያ ርካሽና ንፁህ ኃይል በመተካታቸው፣ ለነዳጅ ግዢ የሚያወጡትን ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ለመቀነስና ለሌሎች የልማት ስራዎች ለማዋል ዕድል ያገኛሉ። የህዳሴው ግድብ ኃይል ማመንጨት መጀመሩ ይህንን የውጭ ምንዛሬ ግኝት በተግባር እያረጋገጠው ይገኛል።
ኢትዮጵያ የምታቀርበው ኃይል በአብዛኛው ታዳሽ (Green Energy) መሆኑ፣ ቀጠናው ከአየር ንብረት ለውጥ ጋር ለሚያደርገው ትግል ትልቅ አስተዋጽኦ አለው። የዓለም አቀፍ የልማት አጋሮች እና የፋይናንስ ተቋማት ለአካባቢ ጥበቃ ትኩረት ለሚሰጡ ፕሮጀክቶች ቅድሚያ በሚሰጡበት በዚህ ወቅት፣ ኢትዮጵያ በህዳሴው ግድብ እና በኮይሻ በኩል የምታራምደው የአረንጓዴ ኢነርጂ ዲፕሎማሲ የቀጠናውን የልማት አቅጣጫ ወደ ዘላቂነት የሚመራ ነው። ይህ አካሄድ ምስራቅ አፍሪካን በዓለም አቀፍ ደረጃ እንደ አረንጓዴ የኢኮኖሚ ቀጠና (Green Economy Zone) እንዲታወቅ ያደርገዋል።
የኃይል ትስስሩ ከቴክኒካዊ ገጽታው ባለፈ፣ በሀገራቱ መካከል ያለውን የጂኦ-ፖለቲካዊ ቁርኝት ያጠነክረዋል። ከታላቁ የህዳሴ ግድብ እና ከኮይሻ የሚነሱ የኤሌክትሪክ ኃይል አውታሮች ድንበር ተሻግረው ሲዘረጉ፣ ሀገራቱ የመሰረተ ልማቶቻቸውን ደህንነት በጋራ ለመጠበቅና ሰላምን ለማስፈን ይገደዳሉ። ይህ በጋራ ጥቅም ላይ የተመሰረተ ጥገኝነት (Mutual Interdependence)፣ በሀገራቱ መካከል የሚከሰቱ አለመግባባቶችን በውይይት የመፍታት ባህልን ያዳብራል፤ ምክንያቱም የአንዱ ሀገር አለመረጋጋት የሌላኛውን የኃይል ዋስትና በቀጥታ ስለሚነካው ነው።
በመጨረሻም፣ እንደ ህዳሴ ግድብ፣ ኮይሻ እና የሶማሌ ክልሉ የንፋስ ኃይል ማመንጫ ያሉ ግዙፍ ፕሮጀክቶች፣ ለቀጠናው የኃይል ዋስትና (Energy Security) አስተማማኝ ዋስትና ይሰጣሉ። እነዚህ ፕሮጀክቶች የቀጠናውን የኃይል ስርጭት አድማስ በማስፋት፣ ገጠራማ አካባቢዎችና የንግድ ማዕከላት የኤሌክትሪክ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ያደርጋሉ። ይህ ተከታታይነት ያለው የኃይል ልማት፣ ኢትዮጵያን በምስራቅ አፍሪካ የብልጽግና ማማ እና ቀጠናውን የሚያስተሳስር የኃይል ማዕከል አድርጎ የማቆየት ጉዞዋን ያፋጥነዋል።
ኤርትራ ከቀጠናዊ ትስስር መገለል
ኢትዮጵያ ከኬንያ፣ ጅቡቲ፣ ደቡብ ሱዳን እና ሶማሊያ ጋር የምትገነባው ይህ መጠነ ሰፊ የኢነርጂ እና የኢኮኖሚ ትስስር፣ ኤርትራን ከቀጠናዊ የብልጽግና ጉዞ ውጭ በማድረግ ረገድ ትልቅ ጫና ይፈጥርባታል። ቀጠናው በኤሌክትሪክ ኃይል፣ በጋዝ ልማት፣ በንግድ እና በመሰረተ ልማት ሲቆራኝ፣ ኤርትራ በዚህ የጋራ ተጠቃሚነት ማዕቀፍ ውስጥ አለመካተቷ በሂደት “የበይ ተመልካች” (Bystander) እንድትሆን ያደርጋታል። ሀገሪቱ ያላትን ስትራቴጂካዊ የቀይ ባህር ጠረፍ ለቀጠናዊ ልማት እና ለትራንዚት አገልግሎት እንዲውል ከኢትዮጵያ ጋር ለመስራት አለመፈለጓ፣ ከጎረቤቶቿ የሚገኘውን የኢኮኖሚ ትርፍ እንድታጣ ከማድረጉም በላይ፣ ራሷን ከአፍሪካ ቀንድ ፓለቲካ ኢኮኖሚ እንድታገል ያደርጋታል።
ይህ መገለል ኤርትራን ይበልጥ ወደ “ብቸኛ መንግስት” (Pariah State) ደረጃ ሊያወርዳት እንደሚችል የፖለቲካ ተንታኞች ስጋታቸውን ይገልጻሉ። ኢትዮጵያ የጎረቤቶቿን የኃይል እና የምግብ ዋስትና (በማዳበሪያ ፋብሪካው በኩል) በማረጋገጥ ረገድ የምትጫወተው ሚና፣ የኤርትራን ፖለቲካዊ እና ዲፕሎማሲያዊ ተሰሚነት ያዳክመዋል። የቀጠናው ሀገራት በጋራ ጥቅሞች ተቆላልፈው ወደ ተቀናጀ የኢኮኖሚ ማህበረሰብ ሲያድጉ፣ ከዚህ አዝማሚያ ውጭ መሆን ኤርትራን በዲፕሎማሲው መስክ ብቸኛ እንድትሆንና በዓለም አቀፍ ደረጃ ያላትን የንግድና የኢንቨስትመንት ዕድል ይበልጥ እንዲጠብ ያደርገዋል።
በተጨማሪም ይህ የኢኮኖሚ ትስስር የደህንነት እና የሰላም ዋስትና ሆኖ እያገለገለ ባለበት ወቅት፣ ኤርትራ ከዚህ ትብብር መራቋ ለዘላቂ ሰላም የሚኖራትን ሚና ጥያቄ ውስጥ ይከተዋል። ኢትዮጵያ፣ ኬንያ እና ሶማሊያ በጋራ የልማት ፕሮጀክቶች አማካኝነት ፀጥታቸውን ለማስጠበቅ ሲተጉ፣ ኤርትራ ከዚህ የትብብር ደህንነት (Cooperative Security) መረብ ውጭ መሆኗ ቀጠናዊ ተጽዕኖዋን ይሸረሽረዋል። በመሆኑም፣ በቀጠናው እየታየ ያለው የልማት ዲፕሎማሲ ኤርትራ የፖለቲካ አካሄዷን እንድትገመግም እና ወደ ጋራው የብልጽግና ማዕቀፍ እንድትመጣ የሚያስገድድ ጠንካራ የኢኮኖሚ ግፊት ይፈጥርባታል።
ዌብሳይት፡ https://addisreporter.com/
ኢሜል፡ info@addisreporter.com
ቴሌግራም፡ https://t.me/addisreporter2
X፡ https://x.com/amejuju?s=21
https://web.facebook.com/addisreporternews
ስልክ ቁጥር፡ +251981866434 / +251116393393
