ዛሬ በአማራ ክልል ስንት ልጆች ከትምህርት ገበታ ተፈናቅለዋል? ሦስት ዓመት ከዕድሜያቸው ለቀነሱ ምስኪኖች ማን ኃላፊነቱን ይወስዳል? ክልሉን ጤና በመንሳትና በማፈራረስ፣ እንዲሁም ፕሮጀክቶችን በማስተጓጎል ምን ዓይነት የአማራ ማኅበራዊ፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጥያቄዎች ይመለሳሉ? ለመሆኑ አሁን በአማራ ክልል እየሆነ ያለው ሁሉ የማን ፍላጎት ነው? ከማን የሚመጣ መመሪያና የእነማን የቆየ ፕሮግራም ነው? የትኛው የመብት ትግል ነው የሚታገልለትን ሕዝብ ንብረት፣ መሠረተ ልማት፣ ሰላምና ጸጥታ ወዘተ በማወክና በማውደም ላይ ተመስርቶ ከውጤት የደረሰው? እነማን ወይም የትኛው አገር የተደረገ ትግል ነው ከምስኪን ሕዝብ ላይ ቀረጥ በመጣል የፋፋው? ያሸነፈው? ዕለት ዕለት አድጎ ወደ አሸናፊነት ያመራው?
አዲስ ሪፖርተር – ሕዝብና በኢህአዴግ ውስጥ የነበሩ ቁልፍ አመራሮች በኅብረት ለውጥ ከተቀዳጁ በኋላ፣ በኢትዮጵያ ሰማይ ሥር በርካታ ለማመን የሚቸግሩ ጉዳዮች ተስተውለዋል፤ አሁንም እየተስተዋሉ ነው። በኦሮሚያ አልፎ አልፎ የነበረውና ጦርነት ሊባል የማይችለው ሁከት፣ በትግራይ የነበረው አውዳሚ ጦርነትና ከጦርነቱ በኋላ በአማራ ፍርስራሽ ከተሞች የተተካው መተረማመስ፣ በምክንያት፣ በመረጃና በማስረጃ የሚያምኑ ሰዎች እንደሚሉት እንኳን ሊቀበሉት ቀርቶ ሊረዱት ያዳግታቸዋል።
የሪፖርቱ መነሻ አማራ ክልል ነውና ሌላውን በማቆየት ወደ ፍሬ ሐሳቡ ስመለስ፤ ሕወሃት ለውጡን መቀበል ተስኖት “የፌደራል ኃይሎች” ብሎ በመቀሌ አዲስ ኢህአዴግ ካደራጀ በኋላ ወደ አፋርና አማራ ክልል ሲወረወር፣ ቅድሚያ በአገር መከላከያ ላይ የክህደት ጥቃት ፈጽሞ እንደነበር ይታወሳል። ይህ ሕዝብን ያስቆጣ የክህደት በትር በአገር መከላከያ ላይ መሰንዘሩን፣ ነፍሳቸውን ይማራቸውና አቶ ሴኮ ቱሬ፣ ሌተናል ጄነራል ጻድቃን እና የተለያዩ የሕወሃት ወታደራዊ መኮንኖች በኩራት ነግረውን ነበር። እናም ማስተባበያ የሚቀርብበት ጉዳይ አይደለም፤ መረጃውም ማስረጃውም አለና። ዕድሜ ለዘመኑ የዲጂታል አብዮት!
በአገር መከላከያ ላይ የተሰነዘረው የክህደት ዱላ መላው ኢትዮጵያን በቁጣ ሲያነሳ፣ የአማራ ሕዝብ አንድም በቁጣ፣ ሁለትም ራሱን ከወረራ ለመከላከል ግልብጥ ብሎ ዘመቻውን ተቀላቅሏል። በዚህም ዘመቻ ፋኖ — ልብ በሉልኝ፣ ትክክለኛው ፋኖ — ታሪክ ሠርቷል። የዚያኑ ያህል በሌላ ተግባር ስማቸው ሲነሳ የነበሩ “ፋኖ ነኝ” ባዮችም ነበሩ።
ልጆቹን እየመረቀ ወደ ማሰልጠኛ የላከው መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ፣ የሳሳለትን የአገር መከላከያ በአጭር ጊዜ ውስጥ እንዲጠናከር አደረገ። በአገር መከላከያ ኃይል የሚመራው ጥምር ጦር ጦርነቱን ቀልብሶ የፕሪቶሪያው “የአሸናፊና ተሸናፊ” ውል ሲፈረም፣ በአማራ ክልል ሌላ ዙር ጦርነት ተነሳ። ወቅቱ ሻዕቢያ “ለምን የፕሪቶሪያ ስምምነት ተፈረመ” በሚል ያበደበት ስለነበር፣ በአማራ ክልል የተነሳው ትርምስ መልኩና መሠረቱ አነጋጋሪ ሆነ።
ከለውጡ ማግሥት ጀምሮ በባሕር ዳር ድንኳኑን ጥሎ ቁማር ሲጫወት የነበረው ሻዕቢያ፣ እንደ አገር ከፌደራል መንግሥት ጋር እየሠራ በጓሮ በባሕር ዳር ሲርመሰመስ፣ በተለያዩ የግንኙነት ስሞች ባለሥልጣናትን ወደ አስመራ ሲያጋግዝ ስለነበር፣ በአማራ ክልል የተጀመረውና በአንዴ የሰፋው ቀውስ “የማን እጅ አለበት?” የሚል ጥያቄ ያስነሳው ወዲያው ነበር።
በጡረታ የተገለሉት አቶ ደመቀ መኮንን አዘው ያስቆሙት የአማራ ክልል ቁልፍ አመራሮች ግድያ የሚከነክናቸውና አሁንም “የፍትሕ ያለህ!” የሚሉ ወገኖች እንደሚሉት፣ አማራ ክልል የታመመው ከዚያች ጊዜ ጀምሮ ነው፤ አማራ ክልል እንደ ክልል መረን የሆነው። ግድያውም ክልሉን መረን ለመልቀቅ የታሰበና የተወጠነ፣ ቀን የሚጠብቅ ታላቅ ሴራ ነውና እዚህ ላይ ላቋርጠው።
የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት በኢትዮጵያ ፖለቲካዊ፣ ታሪካዊና ኢኮኖሚያዊ መዋቅር ውስጥ ያለው ድርሻ እጅግ ከፍተኛ ነው። ሰፊ የሰው ኃይል፣ ለግብርና ተስማሚ መሬት፣ እምቅ የውኃ ሀብት እና የኢትዮጵያ የቱሪዝም ማዕከል የሆኑ ታሪካዊ ቅርሶች ባለቤት ነው። ይሁን እንጂ ባለፉት ሦስት ዓመታት ክልሉ በመታመሙ ይህንኑ ሀብቱን እያጣና በኪሳራ እያዘገመ ይገኛል።
በአንድ በኩል፣ የብልchoicesግና መንግሥት ያስጀመራቸውና የአጭር ጊዜ ስኬት የተመዘገበባቸው ግዙፍ የቱሪዝም፣ የከተማ ውበትና የግብርና ሜጋ ፕሮጀክቶች ሲመረቁ ይታያል፤ በሌላ በኩል ደግሞ ክልሉን ወደ ከፍተኛ አለመረጋጋት የከተተው የደኅንነት ቀውስ ነባር መሠረተ ልማቶችን እያወደመና አዳዲስ ሥራዎችን እያስተጓጎለ ይገኛል። ይህን ሁነኛ መስተጋብር ያየ ሰው ክልሉ መታመሙን ለመረዳት ብዙ ርቀት መሄድ አይጠብቅበትም።
አቶ ስሜነህ እንደሚሉት፣ በአማራ ክልል የሚሆነውን ሁሉ አምኖ ለመቀበል ይቸግራል፤ በአማራ ስም የሚደረጉት ነገሮች ሁሉ የቅዠት እንጂ የዕውን ዓለም ጉዳይ አይመስሉም። “ይኸው ቅዠት ውስጥ ከገባን ዓመታት ተቆጠሩ።”
በአሁኑ ወቅት በአማራ ክልል ጎልቶ የሚታየውና የክልሉን ገጽታ እየወሰነ ያለው የትኛው ነው? የሚለው ጥያቄ በብዙ ወገኖች ዘንድ የተለያየ ስሜትና ምላሽ የሚሰጥበት፣ እጅግ አከራካሪ አጀንዳ ነው። ለገባቸው ግን ነገሩ “ሌላ እጅ” እንዳለበት ጥርጥር የለውም። ይህ እውነት እንዳይወጣ የክልሉ መዋቅር ምስጥ እንደበላው አገዳ መቦርቦሩ፣ አመራሮቹ መጠለፋቸውና ሁለት ቦታ ደናሽ መሆናቸው፣ በዚህ ሳቢያ ብቁ የኮሙኒኬሽን ሥራ ባለመኖሩና ከምንም በላይ ወንበዴዎችን ከእስር የሚለቅ፣ የሚያደራጅ፣ ሽፋን የሚሰጥና የሚያስታጥቅ አመራር መኖሩ አማራ ክልል እዚህ ቀውስ ውስጥ እንዲቀረቀር እንዳደረገው አሁን አሁን የሚወጡ መረጃዎች እያጋለጡ ነው። የሚገርመው፣ የዚህ ሁሉ ጉዳይ ተዋናዮች ክልሉን አፍርሰው አዲስ አበባ በቅንጦት መቀመጣቸው ነው። ቢያንስ ሚዲያ እንኳን እንዲጠይቃቸው አይደረግም፤ እነሱም አይፈልጉም።
የአማራ ሕዝብ ላይ መፈናቀል፣ የተጠና ግድያና ዘረፋ መፈጸሙ ቁጣ ሊቀሰቅስ እንደሚችል የሚታመን ቢሆንም፣ በክልሉ በቀዬውና በመንደሩ በሰላም የሚኖረውን ሕዝብ እንዳይማር፣ እንዳያለማ፣ እንዳይነግድና እንዳይንቀሳቀስ የሚያደርግ “አደንቋሪ ትግል”፣ ቀደም ሲል የተገለጸውን የሕዝብ በደል እንዴት ሊያስቆም እንደሚችል የዚህን ጽሑፍ አቅራቢና ሰክነው የሚመረምሩ ዜጎችን ግራ ከማጋባት ባለፈ ፋይዳው ምንድን ነው? እንዲያውም መከራና ሰቆቃ ነው!
በዚህ ሁሉ ቀውስ ውስጥም በአማራ ክልል የልማት ሥራዎች እየተሰሩ ነው። የመንግሥት አመራሮችና የልማት ደጋፊዎች ክልሉ በታሪኩ አይቶት የማያውቅ ግዙፍ፣ ፈጣንና ስትራቴጂካዊ ፕሮጀክቶችን እያስተናገደ መሆኑን ይናገራሉ፤ በመረጃም፣ በምስልና በቪዲዮ ያስደግፋሉ። በተመሳሳይ ሁኔታ፣ ትምህርት ቤቶች፣ ክሊኒኮች፣ ጤና ጣቢያዎችና የሕዝብ መገልገያዎች ሲጋዩ፣ ሲወድሙና ሲዘረፉ የሚያሳዩ ምስሎች በሌላኛው ጎን ሲፈጸሙ በማስረጃ ይቀርባሉ።
በበጎ መልኩ ክልሉ እየተነቃቃ መሆኑን የሚጠቁሙ ተጨባጭ ወቅታዊ ፕሮጀክቶችና የልማት ሥራዎች በምሳሌነት ይቀርባሉ፦ የ”ገበታ ለሀገር” እና የጎርጎራ ፕሮጀክት፣ በጣና ሐይቅ ሰሜናዊ ዳርቻ የተገነባው የጎርጎራ የመዝናኛና የቱሪዝም ፕሮጀክት በአጭር ጊዜ ውስጥ ተገንብቶ መጠናቀቁ ለክልሉ የቱሪዝም ዘርፍ አዲስ ተስፋ የሰጠ ሥራ ነው። ይህ ፕሮጀክት የአካባቢውን ገጽታ ከመቀየር ባለፈ ለበርካቶች የሥራ ዕድል ፈጥሯል። ይሁን እንጂ ፕሮጀክቱ የተሠራበትን ዓላማ እንዳያሳካ እንቅፋት ገጥሞታል።
በአማራ ክልል የአባይ ዘመናዊ ድልድይን ጨምሮ፣ በአገሪቱ ከፍተኛ የተባሉ የሲሚንቶ ፋብሪካዎች፣ በርካታ የኢንዱስትሪ ፓርኮችና ግድቦች ተሠርተዋል። በምግብ፣ በጨርቃጨርቅና በቢራ ምርት ዘርፍም ሰፊ የኢንዱስትሪ መነቃቃት እየታየ ነው።
ከለውጡ ወዲህ (በተለይም ባለፉት ሰባት ዓመታት) በአማራ ክልል በርካታ ግዙፍና ትኩረት የተሰጣቸው ፕሮጀክቶች ተጀምረዋል፤ አንዳንዶቹም ተጠናቀው ለአገልግሎት በቅተዋል። በታሪካዊው የፋሲል ግንብ ላይ የተሠራው ድንቅ ሥራ እንዳለ ሆኖ፣ የላሊበላም ቀጣይ መሆኑን በማሰብ፣ እነዚህን ታላላቅ ፕሮጀክቶች በዋና ዋና ዘርፎች ከፋፍለን እንደሚከተለው ማየት እንችላለን፦
1. የግብርና እና የመስኖ ልማት ፕሮጀክቶች
የክልሉን የግብርና ምርታማነት ለማሳደግና የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ የተገነቡ ትላልቅ የመስኖ ግድቦችን እንይ፦
- የአንገረብ እና የመጫ የመስኖ ፕሮጀክቶች፦ በአካባቢው ያሉ አርሶ አደሮች በዓመት ሁለትና ሦስት ጊዜ እንዲያመርቱ ለማስቻል የተገነቡ ግድቦችና የመስኖ መሠረተ ልማቶች።
- የሪብ (Rib) መስኖ ግድብ ፕሮጀክት ማጠናቀቂያና አገልግሎት ማስጀመር፦ ከጣና ሐይቅ ተፋሰስ ልማት ጋር ተያይዞ በቢሊዮን የሚቆጠር ብር ፈሶበት የተገነባውና በሺዎች የሚቆጠሩ ሄክታር መሬት የማልማት አቅም ያለው ግዙፍ ፕሮጀክት።
- የመገጭ (Megech) ግድብ ግንባታ እንቅስቃሴዎች፦ ምንም እንኳ በተለያዩ ወቅቶች የደኅንነትና የበጀት መስተጓጎሎች ቢገጥሙትም፣ ከለውጡ በኋላ ትኩረት ተሰጥቷቸው ከሚንቀሳቀሱት ግዙፍ የመስኖና የንፁህ መጠጥ ውኃ ፕሮጀክቶች አንዱ ነው። በቅርቡ ይጠናቀቃል ተብሎ ይጠበቃል።
2. የኢንዱስትሪ ፓርኮችና የኢኮኖሚ ቀጠናዎች
- የደብረ ብርሃን ኢንዱስትሪ ፓርክ፦ ባለፉት ጥቂት ዓመታት ውስጥ በከፍተኛ ፍጥነት በማደግ በርካታ የሀገር ውስጥና የውጭ ባለሀብቶችን (በተለይም በምግብ፣ በጨርቃጨርቅና በቢራ ምርት ዘርፍ) መሳብ የቻለ ግዙፍ ፓርክ።
- የባሕር ዳር ኢንዱስትሪ ፓርክ፦ በጨርቃጨርቅና አልባሳት ላይ ትኩረት አድርጎ የተገነባና ወደ ውጭ ምርት ለመላክ ታስቦ የተመሠረተ የኢንዱስትሪ ቀጠና።
- የኮምቦልቻ ኢንዱስትሪ ፓርክ ማስፋፊያና ሥራዎች፦ ምንም እንኳ በጦርነቱ ወቅት ጉዳት ደርሶበት የነበረ ቢሆንም, ከለውጡ ወዲህ መልሶ ማቋቋም ተደርጎለት በከፊል ወደ ሥራ እንዲመለስ የተደረገ ታላቅ ፕሮጀክት።
- የቡሬ የተቀናጀ የግብርና-ኢንዱስትሪ ፓርክ (IAIP)፦ የግብርና ምርቶችን እሴት ጨምሮ ለሀገር ውስጥና ለውጭ ገበያ ለማቅረብ የተገነባና የአካባቢውን አርሶ አደር በቀጥታ ከኢንዱስትሪ ጋር የሚያገናኝ ትልቅ ፕሮጀክት።
3. የመሠረተ ልማት እና የመጓጓዣ ፕሮጀክቶች
- የባሕር ዳር ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ማስፋፊያና ዘመናዊ ተርሚናል፦ የአውሮፕላን ማረፊያውን ደረጃ ለማሳደግና ተጨማሪ የመንገደኞችና የካርጎ አገልግሎት ለመስጠት የተከናወነ ታላቅ ግንባታ Cloth።
- የደብረ ማርቆስ – ደብረ ብርሃን እና የሌሎች ወሳኝ መንገዶች ግንባታ/አስፋልት ኮንክሪት ፕሮጀክቶች፦ የንግድ ፍሰቱን ለማሳለጥና የክልሉን ከተሞች ከዋናው መስመር ጋር ለማገናኘት የተዘረጉ በርካታ ታላላቅ የመንገድ ፕሮጀክቶች።
4. የቱሪዝምና የከተማ ውበት ፕሮጀክቶች (“ገበታ ለሀገር” እና ተያያዥ ሥራዎች)
- የጎርጎራ “ገበታ ለሀገር” ፕሮጀክት፦ በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ አነሳሽነት የተጀመረውና የጣና ሐይቅን ተፈጥሯዊ ውበት መነሻ በማድረግ የተገነባው ታላቅ የቱሪዝም መዳረሻ። ይህ ፕሮጀክት ዘመናዊ የመዝናኛ ስፍራዎችን፣ ሪዞርቶችንና የቱሪስት መሳቢያዎችን ያካተተ ግዙፍ ልማት ነው።
- የባሕር ዳር ከተማ የወንዝ ዳርቻ ውበትና ዘመናዊ መናፈሻዎች፦ ከተማዋን ለነዋሪዎቿና ለጎብኚዎች ምቹ ለማድረግ የተከናወኑ የኮሪደርና የውበት ፕሮጀክቶች።
5. የማኅበራዊ አገልግሎት ፕሮጀክቶች (ጤና እና ትምህርት)
- የሪፈራል ሆስፒታሎች ማስፋፊያ (ለምሳሌ የባሕር ዳር ፈበና ሆስፒታል)፦ በክልሉ የከፍተኛ ሕክምና አገልግሎት ተደራሽነትን ለማሳደግ የተገነቡ ዘመናዊ የሕክምና ማዕከላት።
- የዩኒቨርሲቲዎች መሠረተ ልማት ግንባታ፦ በክልሉ በሚገኙ የተለያዩ ዩኒቨርሲቲዎች (ባሕር ዳር፣ ጎንደር፣ ደብረ ታቦር፣ ወሎ፣ ደብረ ማርቆስና ደብረ ብርሃን) ውስጥ የተገነቡ አዳዲስ የምርምር ማዕከላትና የተማሪዎች አገልግሎት መስጫዎች።
ባለፉት ሰባት ዓመታት ውስጥ በክልሉ የተከሰቱት የሰላምና ደኅንነት መስተጓጎሎች እንዲሁም ጦርነቶች በአንዳንድ ፕሮጀክቶች አፈጻጸም ላይ መዘግየትና ጉዳት ያስከተሉ ቢሆንም፣ ሊካድ የማይችል ሥራ መሠራቱን መካድ አይቻልም። ከኮሪዶር ልማት ጋር በተያያዘ የአማራ ክልል ከተሞች (ጎንደር፣ ባሕር ዳር፣ ደሴ፣ ኮምቦልቻ፣ ደብረ ብርሃን ወዘተ) እውነተኛ ከተማ የመሆን ጅማሬያቸውን መካድ አይቻልም።
የክልሉን ልማት ከሚጎትቱት ተግዳሮቶች የመጀመሪያውን ደረጃ የሚይዘው የደኅንነት ቀውስ፣ ውድመትና ሥጋት ሲሆን፤ ተቺዎችና ሰብአዊ መብት ተሟጋቾች በክልሉ ያለው የጸጥታ ችግር የልማት ሥራዎችን ሙሉ በሙሉ በሚባል ደረጃ ዋጋ እያሳጣቸውና ወደ ኋላ እየመለሳቸው ነው ብለው ይከራከራሉ። የእነሱ መከራከሪያ በሚከተሉት ተጨባጭ ነጥቦች ላይ ያተኩራል፦
የመሠረተ ልማት መውደምና ዘረፋ፦ በክልሉ በተለያዩ ዞኖች (በተለይም በጎጃም፣ በጎንደርና በወሎ አካባቢዎች) በተቀሰቀሰው የጦርነትና የግጭት አዙሪት ምክንያት፣ ቀደም ሲል የተገነቡ በርካታ መንገዶች፣ የጤና ተቋማት፣ ትምህርት ቤቶችና የመንግሥት አገልግሎት መስጫ ቢሮዎች ወድመዋል። የኤሌክትሪክ፣ የውኃና የቴሌኮም መዋቅሮች በተደጋጋሚ ጥቃት ይደርስባቸዋል።
የሥራዎችና ፕሮጀክቶች መቋረጥ፦ በክልሉ ሊገነቡ ታቅደው የነበሩ በርካታ የመንገድ ፕሮጀክቶች፣ የንፁህ መጠጥ ውኃ ግንባታዎችና የኢንዱስትሪ ፓርክ ማስፋፊያዎች በደኅንነት ሥጋት ምክንያት ኮንትራክተሮችና መሐንዲሶች ሥራቸውን አቋርጠው በመውጣታቸው ሙሉ በሙሉ የቆሙ፣ የተንገዳገዱና የተሰናከሉ ጥቂት አይደሉም።
የኢንቨስትመንት መቀዛቀዝ፦ በአንድ ወቅት የኢትዮጵያ የኢንዱስትሪ ማዕከል ለመሆን በከፍተኛ ፍጥነት እየተገሰገሰች የነበረችው የደብረ ብርሃን ከተማ ሳይቀር፣ በወቅታዊ የደኅንነት ሥጋት ምክንያት አዳዲስ ባለሀብቶች መዋዕለ ንዋያቸውን ለማፍሰስ መፍራታቸውንና ነባር ፋብሪካዎችም በሙሉ አቅማቸው እንዳያመርቱ ተፅዕኖ አሳርፎባቸው ነበር። ዛሬ ላይ ወደ ቀድሞ እንቅስቃሴያቸው መመለሳቸው ቢነገርም፣ ትርምሱ አሳርፎት ያለፈው ጠባሳ ቀላል የሚባል አይደለም።
በዚህ ሁሉ አዳጋች የአስተዳደር ሂደት ውስጥም፣ የብልchoicesግናን የልማት ሥራዎች ካለፉት መንግሥታት ጋር በንጽጽር ሲታይ የተሻለ ውጤት የታየበት እንደሆነ ቁጥሮች ያሳያሉ። በቁጥርና በዳታ ለሚመረምሩ ሰዎች፣ “የብልchoicesግና መንግሥት አማራ ክልልን በልማት በድሏል ወይስ አልበደለም?” የሚለውን ለማየት ካለፉት ሁለት መንግሥታት — ከደርግ ሶሻሊስት ሥርዓት እና ሕወሃት ከሚመራው ከልማታዊው የኢህአዴግ መንግሥት ጋር — አንጻጽሮ መፍረድ ቅን ልቡና ላላቸው ሁሉ አያዳግትም።
የደርግ ሥርዓት (1967 – 1983) በአማራ ክልል የሠራውን የልማት ሥራ ለአንባቢ ትቼ፣ ሕወሃት የሚመራው የኢህአዴግ መንግሥት (1983 – 2010) በነበረው የአገዛዝ ዘመን “ግብርና መር የኢንዱስትሪ ልማት” (ADLI) ፖሊሲን በመከተል መጠነ ሰፊ መሠረተ ልማቶችን የገነባበት ወቅት ነበር።
የትኩረት አቅጣጫዎቹ የመንገድ አውታሮች ግንባታ፣ የስልክና የኤሌክትሪክ መስመሮች ዝርጋታ፣ የጤና ኬላዎችና ትምህርት ቤቶችን ለገጠሩ ማኅበረሰብ ማዳረስ ነበር። በወቅቱ በተሠሩ ሥራዎች በክልሉ በርካታ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት (ባሕር ዳር ዩኒቨርሲቲ፣ ጎንደር ዩኒቨርሲቲ፣ ወሎ ዩኒቨርሲቲ፣ ደብረ ማርቆስ ዩኒቨርሲቲ፣ ደብረ ብርሃን ዩኒቨርሲቲ፣ ወልዲያ ዩኒቨርሲቲ) ተገንብተዋል። የባሕር ዳር እና የኮምቦልቻ ኢንዱስትሪ ፓርኮች ግንባታ የተጀመረውና የተጠናቀቀው በዚህ ዘመን ነው።
ዋና እንቅፋቶችና ትችቶች፦ የኢህአዴግ የልማት አካሄድ ከፍተኛ የፖለቲካ አድልዎ የተሞላበት፣ ክልሉን በኢንዱስትሪና በትላልቅ ፋብሪካዎች ግንባታ ወደ ኋላ ያስቀረና ፍትሐዊ የሀብት ክፍፍልን ያልተከተለ ነበር የሚሉ ሰፊ ቅሬታዎች ይነሱበት ነበር። የፕሮጀክቶች ስርጭትና ሚዛናዊነት ከቆዳ ስፋት፣ ከሕዝብ ቁጥርና ክልሎች ካላቸው የፌደራል ውክልና አንጻር ሲመረመር ፍትሐዊነት የጎደለው፣ አማራ ክልልን ሆን ብሎ የጎዳና ወደ ኋላ ያስቀረ ነበር። ይህም ከሕወሃት የቀደመው አማራን እንደ ጠላት የፈረጀ ማኒፌስቶ የተቀዳ ለመሆኑ በበርካታ መረጃዎች በተደጋጋሚ ይፋ የሆነ ጉዳይ ነው። ከኃይል አቅርቦት አንጻር እንኳን ሲታይ አማራ ክልል አሳዛኝ በሚባል ደረጃ በደል ይደርስበት እንደነበር፣ ለውጡን ተከትሎ በክልሉ በተደረገ ኮንፍረንስ ላይ የቀረበውና በዳታ የታገዘው አቤቱታ ፀጉር የሚያስነጭ እንደነበር ስርጭቱን በቴሌቪዥን የተከታተሉ የሚመሰክሩት ሐቅ ነው።
ዛሬ ላይ የብልchoicesግና መንግሥት (ከ2010 ጀምሮ) የፕሮጀክቶች ፍጥነት እና የደኅንነት አጣብቂኝ ስንመለከት፤ የብልchoicesግና መንግሥት በሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ (Homegrown Economic Reform) ሥር በቱሪዝም፣ በአገልግሎት ዘርፍ፣ በአምራች ኢንዱስትሪና በግብርና ምርታማነትን ማሳደግ ላይ አተኩሯል። በዚሁ መርሁ መነሻነት ከላይ በየዘርፉ የተዘረዘሩትን በአማራ ክልል ብቻ የሠራቸውን ማየት ለፍርድ ያመቻል።
በተመሳሳይ በክልሉ የተንሰራፋው የደኅንነት ችግር፣ እንደ አገር አጋጥሞ ከነበረው የውጭ ምንዛሬ እጥረት፣ እንዲሁም ልማቱ በትላልቅ ከተሞችና በቱሪዝም ፕሮጀክቶች ላይ ብቻ በማተኮሩ የገጠሩን ሕዝብ መሠረታዊ የውኃ፣ የጤናና የመንገድ ፍላጎት ወደ ጎን ትቷል የሚሉ ትችቶች ይሰማሉ። ይህ ትችት በአማራ ክልል ብቻ ሳይሆን በሁሉም የአገሪቷ ክልሎች የሚታይ እንደሆነ ልብ ይሏል።
ወደ መነሻዬ ስመለስ፣ በአማራ ክልል ያለው ተጨባጭ እውነታ እጅግ ውስብስብ ነው። በአንድ በኩል፣ የብልchoicesግና መንግሥት ክልሉን በዘመናዊ ግብርና፣ በቱሪዝምና በከተሞች ውበት ወደ ላቀ ደረጃ ለማሸጋገር ግዙፍና ፈጣን የሆኑ የሜጋ ፕሮጀክቶችን ግንባታ ማሳካት እንደሚችል በተግባር አሳይቷል። ይህ የልማት ፍጥነትና ዘመናዊነት ካለፉት የደርግና የኢህአዴግ ሥርዓቶች በተለየ መልኩ የሚደነቅ ነው።
በሌላ በኩል ደግሞ፣ በክልሉ ውስጥ ስር የሰደደው የደኅንነት ቀውስ፣ አለመረጋጋትና የሰላም እጦት የተገነቡትን መሠረተ ልማቶች እያወደመ፣ ያልተገነቡትን እያስተጓጎለ፣ በጀት ወደ ጦርነትና ደኅንነት ጥበቃ እንዲዞር እያደረገ እና የሕዝቡን ሰብአዊ መብቶችና ሕልውና አደጋ ላይ እየጣለ ይገኛል።
ታዲያ በአማራ ክልል የሚታየው እውነታ የቱ ይጎላል? የብልchoicesግና መንግሥት የጀመራቸው አዳዲስና ዘመናዊ የልማት ፕሮጀክቶች ክልሉን ወደ ብልchoicesግና ጎዳና እየወረወሩት ነው ወይስ ብልchoicesግና የአማራ ክልልን ለይቶ እየጎተተና እየገደለ ነው? በየቀኑ የሚከሰቱት የደኅንነት ሥጋቶችና ውድመቶች የተሠሩትን ሥራዎች ሁሉ ዋጋ አልባ እያደረጓቸው ያሉት “የአማራ መብት ታጋዮች”፣ ለዚህ ተግባራቸው ለሌሎች ሳይሆን ለአማራ ሕዝብ ምን ምክንያት ይሰጣሉ? ለእኔ ምን ምላሽ አላችሁ?
ዛሬ በአማራ ክልል ስንት ልጆች ከትምህርት ገበታ ተፈናቅለዋል? ሦስት ዓመት ከዕድሜያቸው ለቀነሱ ምስኪኖች ማን ኃላፊነቱን ይወስዳል? ክልሉን ጤና በመንሳትና በማፈራረስ፣ እንዲሁም ፕሮጀክቶችን በማስተጓጎል ምን ዓይነት የአማራ ማኅበራዊ፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጥያቄዎች ይመለሳሉ? ለመሆኑ አሁን በአማራ ክልል እየሆነ ያለው ሁሉ የማን ፍላጎት ነው? ከማን የሚመጣ መመሪያና የእነማን የቆየ ፕሮግራም ነው? የትኛው የመብት ትግል ነው የሚታገልለትን ሕዝብ ንብረት፣ መሠረተ ልማት፣ ሰላምና ጸጥታ ወዘተ በማወክና በማውደም ላይ ተመስርቶ ከውጤት የደረሰው? እነማን ወይም የትኛው አገር የተደረገ ትግል ነው ከምስኪን ሕዝብ ላይ ቀረጥ በመጣል የፋፋው? ያሸነፈው? ዕለት ዕለት አድጎ ወደ አሸናፊነት ያመራው?
እንደ አንድ አማራ ይህን አመዛዝኜ የያዝኩት አቋም፦ “አሁን እየሆነ ያለው ሁሉ ቅዠት፣ አማራ ክልልን ወደ ማይወጣው ውድቀት ከቶ ለጠላት መጫወቻ የሚያደርገው፣ በጸጸትም ሆነ በቁጭት ደረት ቢደቃ የማይመለስ ጥፋት ስለሆነ ወደ ሰላማዊ መንገድ መመለሱ ብቸኛ አማራጭ ነው” የሚል ነው። ከዚህ በተረፈ “እኔ ያልገባኝ ካለ ስለ አማራ ስትሉ አስረዱኝ” ስል እጠይቃለሁ። ለዚህ ጽሑፍ መነሻዬ በቡሬ ልጁና ሚስቱ ፊት የተገደለው ወንድማችን ነው። በቀጣይ ዝርዝር ጉዳዮችን አቀርባለሁ።
በላይ ወርቁ ከቡሬ
ዌብሳይት፡ https://addisreporter.com/
ኢሜል፡ info@addisreporter.com
ቴሌግራም፡ https://t.me/addisreporter2
X፡ https://x.com/amejuju?s=21
https://web.facebook.com/addisreporternews
ስልክ ቁጥር፡ +251116393393
