አዲስ ሪፖርተር አዲስ አበባ — ወልቃይት ጠገዴና ተከዜ ተፋሰስ በኢትዮጵያ የሰሜን አካባቢ የሚገኙ መሬቶች ብቻ ሳይሆኑ፣ ከድንበር፣ ከማንነትና ከአስተዳደር ጥያቄዎች ባሻገር የሀገሪቱን ብሔራዊ ደኅንነት፣ የኢኮኖሚ ጥቅምና የቀጠናውን የኃይል ሚዛን ሊነኩ የሚችሉ ስትራቴጂያዊ ስፍራዎች መሆናቸውን በ“የተከዜ ፖለቲካ” መጽሐፍ ዙሪያ የተነሱ ምሁራዊ ትንታኔዎች አመለከቱ።
በዶ/ር ቹቹ አለባቸው የተጻፈው “የተከዜ ፖለቲካ፡ ኃይል፣ ማንነትና የኢትዮጵያ ብሔራዊ ደህንነት” የተሰኘው መጽሐፍ የኢትዮጵያን ሰሜናዊ አካባቢ የጂኦፖለቲካ እንቅስቃሴ ከታሪክ፣ ከማንነት፣ ከድንበር፣ ከውኃ ፖለቲካና ከብሔራዊ ደኅንነት ጋር በማስተሳሰር ይመለከታል። መጽሐፉ የተከዜን ተፋሰስና ወልቃይትን በተለመደው የድንበር ክርክር ብቻ ሳይሆን፣ በሰፊው የሀገር ስትራቴጂና የብሔራዊ ጥቅም መነጽር ለመመልከት ይሞክራል።
ደራሲው ወልቃይት ጠገዴን “የኢትዮጵያ ሳንባ እና ሆርሙዝ” ሲል ገልጾታል። ተከዜንም የውኃ ሀብት ብቻ ሳይሆን የደኅንነትና የኢኮኖሚ የጀርባ አጥንት እንደሆነ አመልክቷል። በዚህም “ወልቃይትን መጠበቅ ኢትዮጵያን መጠበቅ ነው” የሚል የስትራቴጂ እይታ አስቀምጧል።
ይህ ንጽጽር የተመሠረተው የሆርሙዝ ሰርጥ በዓለም አቀፍ የኃይልና የንግድ መስመር ላይ ካለው ወሳኝ ሚና ጋር ነው። ሆርሙዝ በፋርስ ባሕረ ሰላጤና በኦማን ባሕር መካከል የሚገኝ ጠባብ የባሕር መተላለፊያ ሲሆን፣ በዓለም የነዳጅ ንግድ ላይ ያለው ሚና ምክንያት ከአካባቢው አልፎ ዓለም አቀፍ የኢኮኖሚና የደኅንነት ጠቀሜታ ያለው ስፍራ ሆኗል። የ“የተከዜ ፖለቲካ” መጽሐፍ እይታም ይህንን የስትራቴጂያዊ ስፍራ ጽንሰ ሐሳብ ወደ ወልቃይትና ተከዜ ተፋሰስ በማምጣት ለኢትዮጵያ ያላቸውን የሀገር ደኅንነት እና የኢኮኖሚ ፋይዳ ያብራራል።
የጉዳዩ ዋና ክብደት የሚመጣው ወልቃይት የሚገኝበት መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ ነው። አካባቢው ከሱዳን ጋር የሚገናኝ የድንበር ክልል በመሆኑ የሁለቱን ሀገራት የደኅንነትና የፖለቲካ ጉዳዮች በቀጥታ የሚያገናኝ ቦታ ነው። ከዚህ ባሻገር ኢትዮጵያ ከምሥራቅ አፍሪካ፣ ከሱዳንና ከቀይ ባሕር አካባቢ ጋር ባላት የፖለቲካና የንግድ ግንኙነት ውስጥ የሰሜን ምዕራቡ አቅጣጫ የራሱ የሆነ ስትራቴጂያዊ ክብደት አለው።
በዚህ ምክንያት ወልቃይትን ማየት ማለት የአንድ ወረዳን ወይም የአንድ አካባቢን ጉዳይ ብቻ ማየት አይደለም። የተከዜ ተፋሰስ፣ የድንበር መስመር፣ የንግድ መንገዶች፣ የውኃ ሀብት፣ የሕዝብ እንቅስቃሴና የቀጣናው የደኅንነት ሁኔታ በአንድ የጂኦፖለቲካ ሰንሰለት የሚገናኙበትን ስፍራ መመልከት ነው። ይህም ወልቃይትን ከአካባቢያዊ የማንነት ክርክር ባሻገር ወደ ብሔራዊ ስትራቴጂ ውይይት ያመጣዋል።
በተለይም በአሁኑ ወቅት የህወሓት ቡድን ከፌደራል መንግስት ጋር ለያዘው ቅራኔ ወልቃይትን የመጫወቻ ሜዳ ለማድረግ ተደጋጋሚ ሙከራዎችን ሲያደረግ መቆየቱ ይታወቃል። ወልቃይት ከመሬት እና ከህዝብ ሀብት የዘለለ የጂኦፖለቲካ እምብርት የመሆኗ ሚስጥር ለዘመናት የቆየው የትህነግ ከአማራ ክልል ገዢ ሀይሎች ጋር የሚያነሳው የይገባኛል ጥያቄ ትልቁ ማሳያ ነው።
“የተከዜ ፖለቲካ” የሚያነሳው ሌላው ጥያቄ ተከዜ እንዴት ከታሪክ እና ከዘመናዊ ፖለቲካ ጋር እንደሚገናኝ ነው። ወንዙ በተፈጥሮ የተፈጠረ የውኃ አካል ቢሆንም፣ በዙሪያው የተፈጠሩ የሰው ልጆች ሰፈራዎች፣ የአስተዳደር ድንበሮች፣ የንግድ መንገዶችና የፖለቲካ ትስስሮች ወንዙን የጂኦፖለቲካ አካል አድርገውታል።
በመጽሐፉ ላይ የተነሱ ገለጻዎች እንደሚያሳዩት፣ የተከዜ ጉዳይ የደኅንነት ጉዳይ ብቻም አይደለም። በኢኮኖሚ፣ በማኅበራዊ ትስስር፣ በተማረ ሕዝብና በልማት የሚገነባ ሰፊ የብሔራዊ ደኅንነት አተያይ ያስፈልጋል የሚል ሐሳብም ተነስቷል። በመጽሐፉ ምረቃ ላይ የጎንደር ከተማ አስተዳደር ተቀዳሚ ምክትል ከንቲባ ቻላቸው ዳኘው ብሔራዊ ደኅንነት በጦር መደራጀት ብቻ ሳይሆን በኢኮኖሚ፣ በተማረ ሕዝብና በማኅበራዊ ትስስር የሚረጋገጥ መሆኑን ገልጸዋል።
ይህ አመለካከት ወልቃይትን ከማንነት ጥያቄ ጋር ብቻ ከማያያዝ ይልቅ፣ አካባቢው የሚገኝበትን የኢኮኖሚና የልማት አቅም ለመመልከትም ያስገድዳል። በድንበር አካባቢ የሚገኝ ሕዝብ ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነቱ ካልተረጋገጠ፣ የመሠረተ ልማት እድገት ካልተፋጠነና ማኅበራዊ ትስስሩ ካልጠነከረ የብሔራዊ ደኅንነት ጥያቄውም ሙሉ በሙሉ ሊመለስ አይችልም የሚል ሰፊ አተያይ ከዚህ ይወጣል።
የወልቃይት ጉዳይ ከሱዳን ጋር ባለው ድንበር ምክንያትም በቀጣናዊ ፖለቲካ ውስጥ የተለየ ትኩረት ይስባል። የሱዳን ውስጣዊ ጦርነት እና በቀጣናው የሚከሰቱ የደኅንነት ለውጦች የድንበር አካባቢዎችን ያላቸውን ስትራቴጂያዊ ክብደት የበለጠ አጉልተው ያሳያሉ። በዚህ አውድ የተከዜ ተፋሰስን እና ወልቃይትን እንደ የድንበር ስፍራ ብቻ ሳይሆን የምሥራቅ አፍሪካ የጂኦፖለቲካ እንቅስቃሴ አካል አድርጎ መመልከት የመጽሐፉን ዋና ክርክር ያጠናክራል።
በ223 ገጾች፣ በአራት ክፍሎችና በ20 ምዕራፎች የተዘጋጀው ሥራው የተከዜን ተፋሰስ እና ወልቃይትን ከኃይል፣ ከማንነት፣ ከድንበር፣ ከውኃ ሀብት፣ ከኢኮኖሚ እና ከብሔራዊ ደኅንነት ጋር የሚያስተሳስር የትንታኔ ማዕቀፍ ያቀርባል። ይህም የወልቃይት ጉዳይ የአንድ አካባቢ የፖለቲካ ጥያቄ ብቻ ሳይሆን በደራሲው እይታ የኢትዮጵያን ስትራቴጂያዊ አቅምና ብሔራዊ ህልውና ከሚወስኑ ጉዳዮች አንዱ እንደሆነ ያቀርበዋል።
ወልቃይትን መመልከት የሚገባው ከአንድ የመሬት ወይም የማንነት ክርክር በላይ ነው የሚለው የ“የተከዜ ፖለቲካ” ዋና ሙግት ነው። በደራሲው እይታ ወልቃይት፣ ጠገዴ፣ ሁመራ ቀጣና ለኢትዮጵያ የድንበር ጥበቃ፣ የኢኮኖሚ ጥቅም፣ የውኃ ሀብት፣ የቀጣናዊ ግንኙነትና የብሔራዊ ደኅንነት ጉዳዮች የሚገናኙበት ስትራቴጂያዊ መገናኛ ነው።
ዌብሳይት፡ https://addisreporter.com/
ኢሜል፡ info@addisreporter.com
ቴሌግራም፡ https://t.me/addisreporter2
X፡ https://x.com/amejuju?s=21
https://web.facebook.com/addm
