አዲስ ሪፖርተር ዜና — ከድርጅት ሕጋዊ የባንክ አካውንት ውጭ በሌላ አካውንት (ለምሳሌ በባለቤቱ፣ በሥራ አስኪያጁ፣ በሠራተኛ ወይም በማንኛውም ሌላ ግለሰብ የባንክ አካውንት) ከተገለጋይ/ከደንበኛ የሽያጭ ወይም የአገልግሎት ክፍያ መሰብሰብ ማለት “ገቢን ደብቆ ትይዩ የፋይናንስ ሥርዓት (Parallel Banking) መፍጠር” እንደ ማለት ነው።
ይህ ድርጊት ሆን ተብሎ ታክስን ለመሰወር የተደረገ ሴራ በመሆኑ በባለሥልጣኑ በቀጥታ ወደ ወንጀል ክስ ሊመራ ይችላል። ጥፋቱ በድርጅት ስም የተፈጸመ ቢሆንም፣ ድርጊቱን የፈቀደው ወይም የመራው የድርጅቱ ሥራ አስኪያጅ፣ ዋና አካውንታንት ወይም የጥቅሙ ተካፋይ ግለሰብ በግል የወንጀል ተጠያቂ ይሆናሉ። ይህም ከ3 እስከ 5 ዓመት ወይም ድርጊቱ የደረሰኝ ማጭበርበርን ካካተተ ከ5 እስከ 7 ዓመት ጽኑ እስራት ያስከትላል።
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክና የገቢዎች ሚኒስቴር ባላቸው የሕግ ትብብር መሠረት፣ የንግድ ገቢን በግል አካውንት መሰብሰብ የባንክ አካውንት አጠቃቀም መመሪያን መጣስ ነው። ድርጊቱ ታክስን ከመሸሽ ባለፈ ሕገ-ወጥ የገንዘብ ዝውውር (Money Laundering) ወንጀል ተደርጎ ሊተረጎም ስለሚችል፣ አካውንቱ ሙሉ በሙሉ እንዲታገድ (Freeze እንዲሆን) እና ገንዘቡ እንዲወረስ ሊደረግ ይችላል።
በዚሁ መሰረት እንደ ዜጋ አስፈላጊ የሚባሉ መረጃዎችን አቅርበው ጥቆማ ከሰጡ በኋላ ምንም የሰማነው ነገር የለም። ተመሳሳይ ቅሬታ ያላቸውም ገጥመውናል። በትራንስፖርት ዘርፍ ታሪፍ ቀጥለው የሚያስከፍሉትን ሲጠቁሙ የግል መደራደሪያ የሚያደርጉ ቀበኞች ህዝቡ የህግ አገባብ ላይ ተስፋ እንዲቆርጥ እያደረጉ እንደሆነ የሚናገሩ አጋጥመውናል። የገቢዎች ሚኒስቴር ከጥቆማ በኋላ ምን እንደሚደረግ መረጃ ስላላገኝን ክስ ለማቅረብ እንቸገራለን። ግን በተነገረው መጠንና “ቁርጠኞች ነን” በሚል በሚነገርረው መጠን አለመሰራቱ እንዳሳሰበን ሳንገልጽ ማለፍ ግን አንችልም።
“ጥቆማውን ሲያቀርቡ (በአካል ወይም በነፃ ስልክ መስመር 951) ጉዳዩ መለያ ቁጥር (Case Number) ይሰጠዋል” የሚኒስቴሩ የታክስ መርማሪዎችና ኦዲተሮች ወደ ተጠቀሰው ወይም ጥቆማ ወደ ቀረበበት ንግድ ተቋም በመሄድ የድብቅ ቁጥጥር (Secret Shopping) ወይም ድንገተኛ የኦዲት ምርመራ እንደሚያደርጉ ስለ አሰራሩ የተጻፉ መረጃዎች ያስረዳሉ።
ምርመራው ተጠናቆ ጥቆማ በቀረበበት የንግድ ተቋም ላይ የገንዘብ ቅጣት ሲጣል ወይም ጉዳዩ ወደ ፍርድ ቤት ሲመራ፣ ሚኒስቴሩ እርምጃ መወሰዱንና የተያዘውን የገንዘብ መጠን ለጠቋሚው በስልክ ወይም በአካል በመጥራት ያሳውቃል። ይህ የሚታወቀው የመንግስት አሰራር ነው። እኛ ብር ፈልገን ሳይሆን እንደ ዜጋ የጠቆምን ኢትዮጵያዊያን ነን።
እንዲህ ያለው የጥቆማ እና የክትትል አሰራር በአሁኑ ወቅት የኢትዮጵያ ገቢዎች ሚኒስቴር ከፍተኛ ትኩረት የሚያደርግበት ግልጽ የታክስ ስወራ እና የማጭበርበር ወንጀልን የሚከታተልበት አግባቡ እንደሆን በስፋት በተለያዩ የማስታወቂያና የሚዲያ አውዶች እያሳወቀ ይገኛል። በራሱ ህጋዊ ገጾችም በተደጋጋሚ ይፋ ከሚያደርጋቸው ጉዳዮች መካከል አንዱና ዋናው ነው።
አንድ የንግድ ተቋም ከተገልጋዮች የሚሰበስበውን የሽያጭ ገቢ (የተጨማሪ እሴት ታክስ ወይም ቫትን ጨምሮ) በቀጥታ ወደ ሥራ አስኪያጇ ወይም ሌላ ሰው የግል የባንክ አካውንት እያሰገባ የሚጠቀም ከሆነ፣ ተግባሩ የድርጅቱን እውነተኛ ገቢ ለመደበቅ እና ለመንግሥት መክፈል ያለበትን የንግድ ትርፍ ግብር ለማሳነስ ነው።
ለተገለጋዮች በተደጋጋሚ የሚሰስጥ “ደረሰኝ” ተብሎ የተጻፈበት ወረቀት ሕጋዊ የሽያጭ መመዝገቢያ ማሽን (FISCAL) ደረሰኝ ሳይሆን፣ የባንኩን የሂሳብ ቁጥር ለማሳየት በራሳቸው ያዘጋጁት ሕገ-ወጥ ሰነድ (Dummy Invoice) ሊሆንም ይችላል። ደግሞም ነው።
የዚህ ዓይነቱ ድርጊት በታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 እና አዲስ በወጣው ማሻሻያ መሠረት በንግድ ድርጅቱና በሥራ አስኪያጁ ላይ የሚከተሉትን ከባድ የሕግ እርምጃዎች ያስከትላል፦
- የደረሰኝ ማጭበርበር ቅጣት፦ ለእያንዳንዱ ሕጋዊ ያልሆነ ወይም የድርጅቱ ያልሆነ ደረሰኝ 100,000 የኢትዮጵያ ብር አስተዳደራዊ ቅጣት ይጣልበታል።
- የታክስ እጥፍ ቅጣት፦ በዚህ መንገድ የተሰወረው ገቢ ተሰልቶ ሬስቶራንቱ ሊከፍል ከሚገባው ታክስ በተጨማሪ 200% (እጥፍ) ቅጣት ይበየንበታል።
- የንግድ ፈቃድ መሰረዝ፦ ድርጊቱ በተደጋጋሚ የተፈጸመ በመሆኑ የንግድ ፈቃዱ ሙሉ በሙሉ ሊሰረዝ ይችላል።
- ገንዘቡ እየገባ ያለው በግለሰብ የግል አካውንት በመሆኑ፣ ስራ አስኪያጅ የወንጀሉ ዋና ፈጻሚና ተጠቃሚ ተደርገው ይወሰዳሉ።
- ይህ ተግባር ሆን ተብሎ ታክስን የመሰወር ወንጀል ስለሆነ ከ3 እስከ 5 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት እና እስከ 200,000 ብር በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ ይዳርጋል።
- የባንክ አካውንታቸው በሕገ-ወጥ የገንዘብ ዝውውር (Money Laundering) ወንጀል ተመርምሮ ሙሉ በሙሉ ሊታገድ ይችላል።
አሰራሩ ይህን ቢልም ጥቆማ ካደረን ወር አልፏል ምላሽ አላገኘንም። ለክስ ሳይሆን የሚሰማ ካለ ጉዳዩን እንዲያየው ለማሳሰብ ይህንን ጽሁፍ ልከናል።
አዘጋጁ / ለ I – Reporter ቅሬታ አዘል ማሳሰቢያ የላኩት ወገኖች “ተጭበርብሯል” ያሉዋቸውን መረጃዎችም አያይዘው ልከዋል። ዝግጅት ክፍሉ መረጃዎቹ ትክክለኛ በመሆናቸው ነው አስተያየቱን ያተመው። ምላሽ ካልተሰጠ ደረሰኞቹንና መረጃዎቹን እንዲሁም ጥቆማው የቀረበበትን አገባብ ሙሉ በሙሉ ይፋ የምናደርግ መሆኑን ከወዲሁ ለማስታወቅ እንወዳለን። ከስራው ሚስጢራዊነትና ውስብስብ መሆን አንጻር ጊዜ ሊወስድ ስለሚችል ለጊዜው ማሳሰቢያውን አትመናል።
ዌብሳይት፡ https://addisreporter.com/
ኢሜል፡ info@addisreporter.com
ቴሌግራም፡ https://t.me/addisreporter2
X፡ https://x.com/amejuju?s=21
https://web.facebook.com/addm
